Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Guarana

Guarana

Tanım

Brezilya Amazonu'na özgü, yüksek konsantrasyonda kafein içeren küçük kırmızı meyveli bir bitki (Paullinia cupana) ve bu bitkiden elde edilen merkezi sinir sistemi uyarıcısı.

Örnek Vaka / Uygulama

Yoğun akademik tempoya uyum sağlamak ve bilişsel yorgunluğu azaltmak amacıyla piyasadaki enerji içeceklerini veya bitkisel takviyeleri tüketen bir bireyin, içerdiği yüksek kafein yüküne bağlı olarak uykusuzluk, el titremesi ve hafif anksiyete belirtileri (huzursuzluk, sempatik sinir sistemi aşırı uyarılması) yaşaması.

Derin Analiz

Guarana, nörobiyolojik düzeyde temel etki mekanizmasını içerdiği yüksek kafein ile birlikte teofilin ve teobromin gibi metilksantin türevleri üzerinden gösterir. Bu bileşikler, adenozin reseptörlerininnon-selektif antagonistleri olarak işlev görür; böylece adenozinin yatıştırıcı ve uyku düzenleyici etkisini bloke ederek uyanıklığı, merkezi sinir sistemi aktivasyonunu ve bilişsel uyarılmışlığı artırır. Farmakokinetik olarak, guarana içerisindeki kafein, bitkinin lifli yapısı ve tanen içeriği nedeniyle kafein tozuna kıyasla daha yavaş salınıma uğrayabilir, bu da etkisinin daha uzun süreli ve kademeli hissettirilmesine zemin hazırlayabilir. Klinik pratikte ve diyetetik bağlamda uyarıcı (stimülan) ve iştah bastırıcı olarak kullanımı yaygındır. Önerilen dozların aşılması durumunda sempatomimetik ajanların klasik yan etkileri olan huzursuzluk, taşikardi, gastrointestinal rahatsızlık ve diürez gözlenebilir.

Etimoloji

Tupi dili kökenli 'warana' kelimesinden türetilmiştir; Amazon yerlilerinin dilinde 'benim halkımın meyvesi' veya 'ağaca tırmanan meyve' anlamına gelir. Bilimsel cinsi olan Paullinia, Alman botanikçi Christian Franz Paullini onuruna adlandırılmıştır.

Karıştırmayın

Guaranin (eski literatürde guarana bitkisine özgü benzersiz bir madde sanılmaktaydı ancak kimyasal olarak kafeinin ta kendisi olduğu kanıtlanmıştır) ve sentetik kafein izolatları.