Günlük Yaşamın Araçsal Aktiviteleri

İnstrumental Activities Of Daily Living (ıadls)

Tanım

Bir bireyin toplum içinde bağımsız ve otonom bir şekilde işlev görebilmesi için gerekli olan, yemek pişirme, finans yönetimi ve alışveriş gibi karmaşık beceriler bütünü.

Örnek Vaka / Uygulama

74 yaşındaki bir hastanın temel kişisel hijyenini (banyo yapma, giyinme) sorunsuz yerine getirmesine rağmen, son altı ayda faturalarını ödemeyi unutması, banka hesaplarını karıştırması ve yemek tariflerindeki sıralamayı takip edememesi, günlük yaşamın araçsal aktivitelerinde (IADL) bozulma olduğuna işaret eder.

Derin Analiz

Nöropsikoloji ve geriatrik psikiyatride IADL'ler (Günlük Yaşamın Araçsal Aktiviteleri), temel öz bakım becerilerinden (ADL) daha yüksek düzeyde bilişsel entegrasyon, yürütücü işlevler, planlama ve problem çözme kapasitesi gerektirir. Frontotemporal loblar ve prefrontal korteksin bütüncül çalışmasına dayanan bu aktiviteler; hafif düzeyde bilişsel bozulma (MCI) veya demansın erken evrelerindeki ince işlevsel kayıpları saptamada kritik birer klinik göstergedir.

Etimoloji

Latince 'instrumentum' (alet, araç, donanım) kökünden türetilen 'instrumental' sıfatı ile Eski İngilizce 'dæg' (gün) ve 'libban' (yaşamak) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'daily living' ifadelerinin klinik terminolojide birleşmesiyle türetilmiştir.

Karıştırmayın

Temel günlük yaşam aktiviteleri (ADL - Activities of Daily Living) ile sıklıkla karıştırılır; ADL banyo, giyinme, tuvalet gibi en temel hayatta kalma ve öz bakım becerilerini kapsarken, IADL daha karmaşık, çevresel etkileşim ve bilişsel organizasyon gerektiren becerileri içerir.