Hakkaniyet Kuramı
Equity Theory
Tanım
Bireylerin sosyal ilişkilerde veya iş ortamında harcadıkları emek ile elde ettikleri kazanç oranını başkalarıyla kıyaslayarak adalet algısı oluşturduklarını savunan sosyal psikoloji kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Aynı departmanda çalışan iki yazılımcıdan biri, diğerinin mesai saatleri ve teknik yetkinliğiyle aynı düzeyde olmasına rağmen %30 daha fazla maaş aldığını öğrendiğinde hakkaniyet kuramına göre underpayment (eksik ödeme) eşitsizliği yaşar ve motivasyonunu düşürerek iş yavaşlatma eğilimi gösterebilir.
Derin Analiz
Örgütsel psikoloji ve davranış bilimlerinde hakkaniyet kuramı, bireylerin motivasyonunun yalnızca mutlak kazançlarına değil, bu kazançların sarf edilen girdilere (emek, kıdem, beceri) oranla ne kadar adil olduğuna dayandığını inceler. John Stacey Adams tarafından geliştirilen yaklaşım, bireyin kendi girdi/çıktı oranını bir referans grubununkiyle karşılaştırmasına odaklanır. Algılanan bir eşitsizlik (overpayment veya underpayment) durumunda bireyde psikolojik bir gerilim ortaya çıkar; bu gerilim, kişinin girdilerini değiştirmesi, çıktılardan memnuniyetsizlik duyması veya ortamı terk etmesi gibi davranışsal ve bilişsel tepkilerle dengelenmeye çalışılır.
Etimoloji
Latince 'aequitas' (eşitlik, adalet, hakkaniyet) sözcüğünden türetilmiş olup, bilişsel ve sosyal alışveriş süreçlerindeki adalet algısını ifade eder.
Karıştırmayın
Eşitlikçilik (equality) kavramıyla sıkça karıştırılır; eşitlikçilik herkesin aynı miktarda kaynak almasını savunurken, hakkaniyet kuramı kaynakların harcanan emek ve katkıyla orantılı olarak dağıtılması gerektiğini öne sürer.