Hiperproseksi
Hyperprosexia
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Obsesif kompulsif bozukluk tanısı alan bir bireyin, kapının hafifçe gıcırdaması sesine tüm bilişsel kaynaklarını kilitlemesi ve odadaki diğer hiçbir konuşmayı ya da olayı algılayamaması, saatlerce o sesin kaynağını ve nedenini zihninde irdelemesi.
Derin Analiz
Hiperproseksi, bilişsel süreçlerde dikkatin esnekliğini kaybederek belirli bir odak noktasına saplanıp kalması halidir. Obsesif-kompulsif spektrum bozukluklarında, paranoid durumlarda veya bazı anksiyete tablolarında sıklıkla gözlemlenir. Nörobiyolojik düzlemde, prefrontal korteksin dikkati dağıtma ve yön değiştirme (shifting attention) mekanizmalarındaki işlevsel bir dezavantaj veya aşırı uyarılmışlık haliyle ilişkilendirilir. Birey, çevresel gürültüler veya ikincil veriler gibi olağan uyaranları tamamen filtreleyemez ya da tam aksine dikkati yalnızca tek bir önemsiz ayrıntıya kilitlenir; bu da genel dikkat kapasitesinin işlevselliğini bozar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Hiperaktivite ile karıştırılmamalıdır; hiperaktivite motor aşırılık ve dürtüsellik içerirken, hiperproseksi saf dikkat odaklanmasının patolojik bir daralmasıdır. Distraksiyon (dikkat dağınıklığı) ise dikkatin sürekli dağılmasıdır, oysa burada tam tersi bir aşırı odaklanma söz konusudur.