Hipnotik
Hypnotic
Tanım
Uyku halini başlatmak ve sürdürmek amacıyla kullanılan, motor aktiviteyi baskılayan ve sedasyonu derinleştiren farmakolojik ajan.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik insomnia (uykusuzluk) tanısı alan bir hastaya uykuya dalış latansını kısaltmak ve gece uyanmalarını azaltmak amacıyla reçete edilen zolpidem tedavisi, hipnotik kullanımının klinik bir örneğidir.
Derin Analiz
Hipnotikler, merkezi sinir sistemi (MSS) üzerinde inhibitör etki gösteren farmakolojik bileşiklerdir. Nörobiyolojik düzeyde, GABAerjik sistemin (özellikle GABA_A reseptör komplekslerinin) aktivasyonunu artırarak ya da glutamaterjik iletileri baskılayarak nöronal ateşleme hızını düşürürler. Sedatifler ile hipnotikler arasındaki temel ayrım farmakodinamik doz-yanıt ilişkisiyle ilgilidir; daha düşük dozlar anksiyeteyi azaltıp sakinlik sağlarken, artırılmış dozlar fizyolojik uyku mimarisini taklit eden ya da anesteziye zemin hazırlayan tablolar yaratır. Benzodiazepinler, barbitüratlar ve z-ilaçları (zolpidem, zaleplon, eszopiklon) bu sınıfın klinik pratikte en sık rastlanan temsilcileridir.
Etimoloji
Fransızca 'hypnotique' kelimesinden gelmektedir; kökeni Yunanca 'hypnos' (uyku) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Sedatif (sedatifler sakinleşme ve anksiyete azaltmayı hedeflerken, hipnotikler doğrudan uyku indüksiyonunu sağlar; aradaki fark esasen doz ve etki derinliğidir).