İptal
Annulment
Tanım
Psikanalitik kuramda, rahatsız edici düşünce veya olayların gündüz düşlerine ve fantezilere dönüştürülerek etkisiz hâle getirilmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Gün içerisinde iş yerinde yöneticisiyle sert bir tartışma yaşayıp ona zarar verme fantezisi kuran bir çalışanın, akşam eve geldiğinde kendisini kahramanlık içeren büyük hayallere kaptırarak o günkü yetersizlik ve öfke hissini zihnen telafi etmesi ve etkisizleştirmesi.
Derin Analiz
Psikanalitik psikopatoloji ve savunma mekanizmaları literatüründe iptal (annulment), bireyin ego bütünlüğünü tehdit eden, kaygı uyandırıcı veya suçluluk yaratan mental içerikleri zihinsel düzeyde geri alma ya da hiç yaşanmamış kılma çabasıdır. Bastırmadan (repression) farklı olarak, burada içerik tamamen bilinçdışına itilmez; bunun yerine kişi, hayal gücü ve fantezi mekanizmalarını devreye sokarak o olayın ya da düşüncenin doğurduğu psikolojik etkiyi nötralize etmeye çalışır. Savunma düzenekleri hiyerarşisinde ilkel ile olgun arasında bir konumda yer alan bu süreç, bireyin gerçeklikle bağını koparmadan içsel gerilimi düşürmesini sağlayan bir kaçış yolu işlevi görür.
Etimoloji
Latince 'ad-' (yönelim/pekiştirme) ve 'nullus' (hiçbiri, geçersiz) kelimelerinin birleşiminden türetilen 'annullare' fiilinden (hiçlik haline getirmek, hükümsüz kılmak) köken alır.
Karıştırmayın
Bastırma (repression) ile sıklıkla karıştırılır; bastırmada rahatsız edici materyal bilinçten tamamen uzaklaştırılırken, iptal mekanizmasında materyal fanteziler yoluyla dönüştürülerek etkisiz kılınır.