IQ Kararlılığı
Constancy Of The IQ
Tanım
Bireylerin zeka testi sonuçlarının, aynı veya benzer bir test tekrar uygulandığında zaman içinde büyük ölçüde aynı kalma eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
8 yaşında standart bir zeka testinden 115 IQ puanı alan bir çocuğun, 14 ve 18 yaşlarında tekrar test edildiğinde benzer standart sapma aralığında (112-118 arası) puanlar alması IQ kararlılığının somut bir göstergesidir. Ancak aynı çocuk erken bebeklik döneminde ağır ihmal vakası yaşayıp 2 yaşından önce son derece uyarıcı ve destekleyici bir koruyucu aileye verilirse, ilk test ölçümüne kıyasla IQ skorunda beklenenden radikal bir artış (örneğin 15-20 puanlık yukarı yönlü sapma) gözlenebilir.
Derin Analiz
Psikometri ve gelişim psikolojisi bağlamında IQ kararlılığı, erken çocukluk döneminden yaşlılığa kadar (ölüme yaklaşan son on yıllık düşüş dönemi hariç) zeka puanlarının zamansal tutarlılığını ifade eder. Psikometrik testlerin test-tekrar test güvenilirliğinin (test-retest reliability) ötesinde, insan bilişsel mimarisinin genel faktörünün ($g$ faktörü) gelişimsel süreçteki direncini gösterir. Bebeklik dönemindeki yenilik tercihi ve tanıma belleği gibi ilkel göstergeler ileriki yaşların bilişsel kapasitesine dair ipuçları verse de, genetik ve çevresel etkileşimler dinamiktir. Özellikle erken çocuklukta (örneğin iki yaşından önce) maruz kalınan ciddi yoksunluk durumlarının ardından gelen zenginleştirilmiş evlat edinme ortamları, bu kararlılığın çevresel müdahalelere karşı esnek (plastik) olabileceğini, ancak yaş ilerledikçe bu plastisitenin azaldığını ampirik olarak kanıtlar.
Etimoloji
İngilizce 'constancy' (Latince 'constantia' - kararlılık, sebatkârlık, değişmezlik) ve 'IQ' (Intelligence Quotient - Zeka Bölümü) kısaltmasının birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Test-tekrar test güvenilirliği (bununla karıştırılır ancak güvenilirlik ölçüm aracının hatasızlığıyla ilgilidir; IQ kararlılığı ise bizzat bilişsel özelliğin gelişimsel sürece dirençli yapısını inceler).