İşlevsel Özerklik
Functional Autonomy
Tanım
Gordon Allport tarafından ortaya atılan, bir davranışın başlangıçtaki motivasyon kaynağından bağımsızlaşarak kendi başına kalıcı bir güdü haline gelmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Tıp fakültesine ailesinin baskısıyla ve sadece yüksek statü elde etmek amacıyla başlayan bir öğrencinin, eğitiminin ilerleyen yıllarında tıbbı ve insan anatomisini sevmesi, not kaygısı ortadan kalkmasına rağmen sırf merak ve öğrenme tutkusuyla akademik makaleler okuması durumunda işlevsel özerklik gözlenmiş olur.
Derin Analiz
Kişilik psikolojisi ve motivasyon kuramlarında işlevsel özerklik, insan davranışının kökenini sadece ilkel dürtülere veya çocukluk çağı yaşantılarına indirgeyen indirgemeci yaklaşımlara karşı geliştirilmiş kritik bir erkân kuramıdır. Allport, başlangıçta dışsal bir ödül (not almak, onaylanmak vb.) veya kaygı nedeniyle sergilenen amaçlı davranışların, zamanla bireyin öz kimliğinin merkezine yerleşerek içsel birer motivasyon birimine dönüştüğünü savunur. Bu dönüşüm, insan iradesinin ve benlik algısının tarihsel koşullarından özgürleşebileceğini, başka bir deyişle şimdiki zaman motivasyonlarının geçmişteki kökenlerinden mantıksal ve işlevsel olarak kopabileceğini ampirik düzlemde gösterir.
Etimoloji
Latince 'functio' [yerine getirme, icra] ve Yunanca 'autonomia' [kendi kendine yasa koyma, bağımsızlık] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Alışkanlık (Habit) kavramıyla karıştırılabilir; ancak alışkanlıklar mekanik ve otomatik tekrarlardan ibaretken, işlevsel özerklik bilinçli, amaca yönelik ve bireyin benlik yapısıyla bütünleşmiş dinamik güdüleri kapsar.