İvme Kuvvetleri
Acceleration Forces
Tanım
Bir nesnenin veya insan vücudunun hızındaki değişim oranının, maruz kaldığı sistem üzerinde yarattığı mekanik kuvvetlerin bütünüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek performanslı bir savaş uçağı pilotunun dikine eksende ani bir manevra (keskin tırmanış) sırasında +6G kuvvetine maruz kalması sonucunda periferik görme alanının daralması (greyout) ve kokpitteki uyaranlara tepki süresinin uzaması.
Derin Analiz
Biyomekanik ve uzay psikolojisi bağlamında incelenen ivme kuvvetleri; taşıtlar, uçaklar veya uzay araçları içerisindeki insan organizmasının maruz kaldığı doğrusal, radyal veya açısal hızlanma ile yavaşlama vektörlerini ifade eder. Bu kuvvetler, fizyolojik düzeyde kan akışının yeniden dağılımına (örneğin yerçekimsel ivmenin [G-kuvveti] baş-ayak ekseninde değişmesiyle beyne giden perfüzyonun azalması), vestibüler sistemin uyarılmasına ve buna bağlı olarak uzaysal yönelim bozukluklarına veya G-indüklü bilinç kaybına (G-LOC) yol açabilir. Psikolojik düzlemde ise yüksek yoğunluklu ivmelenmeler; akut stres, duyusal uyumsuzluk (motion sickness), bilişsel işleme hızında geçici yavaşlama ve durumsal anksiyete tetikleyicisi olarak işlev görür.
Etimoloji
Latince 'ad-' [yönelme/yaklaşma] + 'celer' [hızlı, çevik] kökünden türetilen 'accelerare' (hızlandırmak) fiiline, fiziksel etkileri niteleyen 'force' (kuvvet) sözcüğünün eklenmesiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
Motion sickness (hareket hastalığı) yalnızca iç kulak ve görsel girdilerin uyuşmazlığına odaklanırken, acceleration forces bu patofizyolojiyi tetikleyen fiziksel vektörel kuvvetlerin ta kendisidir.