Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Kastı Olan Etken

İntentional Agent

Tanım

Davranışlarını sahip olduğu bilgi, arzu ve hedefler doğrultusunda bilinçli ve amaca yönelik olarak şekillendiren birey veya özne.

Örnek Vaka / Uygulama

10 aylık bir bebeğin, annesinin uzandığı oyuncağa değil de ellerinin baktığı yöne odaklanması veya kapıyı açmaya çalışan bir yetişkinin engelle karşılaştığında amacını kavrayıp ona yardım etmeye çalışması, bebeğin çevresini sadece fiziksel nesneler olarak değil, 'kastı olan etkenler' olarak algıladığının somut bir göstergesidir.

Derin Analiz

Bilişsel bilim ve gelişim psikolojisi literatüründe kastı olan etken kavramı, zihin kuramı (theory of mind) gelişiminin temel taşını oluşturur. Bebeklerin yaklaşık 9 aylıkken cansız nesneler ile insan veya canlı etkenleri birbirinden ayırt etmeye başlaması, sosyal bilişin evrimsel kökenlerini açıklar. Bu süreçte birey; diğer varlıkların göz temasını, dikkat yönelimini ve hedefe yönelik hareketlerini yorumlayarak onların içsel zihinsel durumlarını (istek, inanç) modelleme kapasitesi kazanır. Nörobiyolojik düzeyde, bu ayırt etme becerisi üst temporal sulkus (STS) ve ayna nöron sistemi gibi sosyal biliş ağlarının erken dönem aktivasyonuyla ilişkilidir.

Etimoloji

Latince 'intentio' (yönelmek, germek, odaklanmak) ve 'agens' (faaliyette bulunan, hareket eden) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Cansız nesneler (inanimate objects) ve mekanik hareketler; kastı olan etkenlerden farklı olarak içsel motivasyona, inanca veya iradi hedeflere sahip değildir ve teleolojik bir yorum gerektirmezler.