Keyfi Çıkarım
Arbitrary İnference
Tanım
Bireyin, ortada hiçbir kanıt yokken ya da elde edilen kanıtlar varılan sonucu doğrudan yalanlarken, olumsuz bir sonuca varmasıyla karakterize edilen temel bir bilişsel çarpıtmadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda, iş yerinde performans değerlendirmesi henüz yapılmamış bir danışanın, yöneticisinin koridorda kendisiyle sadece selam verip geçmesi üzerine 'Kesin işten çıkarılacağım, berbat bir çalışanım' sonucuna varması keyfi çıkarımın net bir örneğidir. Yöneticinin o an sadece acele ediyor olması gibi rasyonel ve gerçekçi kanıtlar tümüyle göz ardı edilmiştir.
Derin Analiz
Aaron T. Beck'in bilişsel modeli içinde şekillenen keyfi çıkarım, otomatik düşüncelerin oluşumunda merkezi bir işlev görür. Bilişsel Nörobilim ve Bilişsel Bilimler perspektifinden incelendiğinde, bu süreç prefrontal korteksin üstbilişsel (metakognitif) denetim mekanizmalarındaki bir hataya veya amigdala öncüllü duygu durum temelli (mood-congruent) kestirim yanlılığına işaret eder. Birey, belirsiz ya da nötr uyaranları bile tehdit edici veya başarısızlık olarak kodlar. Klinik olarak major depresif bozukluk ve yaygın anksiyete bozukluğunda sıklıkla gözlemlenir; ampirik gerçekliği göz ardı eden bu katı çıkarımlar, kişinin işlevselliğini bozan 'çöküntü yaratan otomatik düşünce şemalarını' besler ve pekiştirir.
Etimoloji
Latince 'arbitrium' (seçim, irade, yargı - 'arbiter' yani hakem sözcüğünden türetilmiştir) ve Latince 'inferre' (taşımak, sonuç çıkarmak; in- + ferre) kelimelerinin birleşiminden türemiştir.
Karıştırmayın
Seçici Soyutlama (Selective Abstraction) ile sıklıkla karıştırılır. Seçici soyutlamada birey olayın genelinden koparılan tek bir detaya odaklanırken; keyfi çıkarımda ise ortada hiçbir dayanak veya kanıt yokken doğrudan olumsuz bir sonuca atlama söz konusudur.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çarpıtma
Cognitive Distortion
Bireyin gerçekliği hatalı, abartılı veya irrasyonel biçimde algılamasına yol açan kusurlu düşünce kalıplarıdır.
Otomatik Düşünceler
Automatic Thoughts
Bireyin herhangi bir çaba sarf etmeden, anlık, alışkanlık haline gelmiş ve bilinçdışı bir hızla zihnine gelen, ruh halini ve davranışları doğrudan etkileyen bilişsel içerikler.