Kişiliğin Hiyerarşik Modeli
Hierarchical Model Of Personality
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirme sırasında, bir danışanın sosyal ortamlarda çekingenlik yaşaması alt düzey bir özellikken, bunun 'dışadönüklük' (extraversion) gibi üst düzey bir kişilik boyutunun eksikliğiyle nasıl ilişkilendiğini anlamak hiyerarşik modelin pratik kullanımına örnektir. Terapist, bireyin sadece 'arkadaş canlısı olmama' sorununa değil, bu sorunu besleyen daha geniş üst yapısal faktörlere odaklanır.
Derin Analiz
Kişiliğin hiyerarşik modeli, bireysel farklılıkların ve kişilik dinamiklerinin düzlemsel değil, piramidal bir yapıda organize olduğunu öne sürer. Bu yaklaşımda, 'ekstraversiyon' gibi üst düzey (üst katman) geniş kapsamlı özellikler, 'sosyallik', 'canlılık' veya 'iddia' gibi daha alt düzeydeki (alt katman) spesifik davranış eğilimlerini kapsar ve yönetir. Eysenck ve Cattell gibi öncü psikometristlerin kuramsal temellerini attığı bu yapılar, faktör analizi gibi gelişmiş istatistiksel yöntemlerle elde edilir. Hiyerarşik mimari, bireyin hem genel eğilimlerini (üst düzey) hem de belirli durumlardaki spesifik tepkilerini (alt düzey) aynı anda açıklama ve öngörme gücü sağlar.
Etimoloji
Yunanca 'hierarchia' (kutsal liderlik, makam düzeni) + Latince 'modulus' (küçültülmüş ölçü, kalıp) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Durumsal kişilik kuramları (kişiliğin sabit olmadığını, tamamen anlık çevresel etkenlerle değiştiğini savunur; hiyerarşik model ise kalıcı yapıları ve bunların alt-üst ilişkisini inceler).