Kollateral Kalıtım
Collateral Heredity
Tanım
Doğrudan ebeveyn-çocuk hattı üzerinden değil, ortak bir atadan gelen farklı ve yan soy kollarından aktarılan genetik geçiş biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni spektrum bozuklukları üzerine yapılan bir aile tarama çalışmasında, probandın (ilk vak’anın) ebeveynlerinde klinik düzeyde semptom görülmezken, babanın kardeşinde (amcada) ve kuzenlerde benzer endofenotiplerin saptanması, genetik yatkınlığın kollateral kalıtım yoluyla nesillere aktarıldığını gösterir.
Derin Analiz
Biyolojik psikoloji ve davranış genetiğinde kollateral kalıtım, genetik özelliklerin veya predispozisyonların (yatkınlıkların) lineal (dikey) bir hat izlemek yerine, amca, hala, teyze, dayı veya kuzenler gibi yan akrabalar (kollateral soy) aracılığıyla gözlemlenmesini ifade eder. Bu kalıtım modeli, fenotipik bir özelliğin veya psikopatolojinin aktarımında resesif genlerin rolünü veya polygenic (çok genli) kalıtımın karmaşık dağılımını anlamada kritik bir perspektif sunar. Davranış genetiği çalışmalarında, aile içi varyansın haritalandırılması ve fenotipik benzerliklerin ortak çevresel etkenlerden ziyade ortak gen havuzundan nasıl etendiğini çözmek için kollateral akrabalık katsayıları hesaplanır.
Etimoloji
Latince 'cum-' (birlikte, ortak) + 'lateralis' (yana ait, yan) köklerinden türetilen 'collateralis' (yan kol, yandaki) sıfatı ile kalıtım/soy anlamına gelen 'heredity' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Lineal kalıtım (doğrudan ebeveyn-çocuk aktarımı) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici nokta aktarımın dikey değil, yan kollar (kollateral) üzerinden gerçekleşmesidir.