Kritik Olay Stresi Çözümlemesi (CISD)
Critical-incident Stress Debriefing (CISD)
Tanım
Afet veya travmatik olaylara tanıklık eden ya da müdahale eden bireylere yönelik, olayın hemen ardından uygulanan yapılandırılmış grup temelli psikolojik müdahale süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Büyük bir deprem felaketinden hemen sonra arama-kurtarma çalışmalarına katılan itfaiyeciler için 7 ila 10 kişi katılımcıyla bir araya gelinen, olayın kronolojik olarak baştan sona anlatıldığı ve duygusal tepkilerin grup içinde paylaşıldığı 3 saatlik resmi bir oturum düzenlenmesi.
Derin Analiz
Jeffrey T. Mitchell tarafından geliştirilen bu müdahale, travmatik anıların yeniden yapılandırılması, duygusal dışavurum (ventilation) ve yaşanan stres tepkilerinin normalleştirilmesi ilkelerine dayanır. Ancak ampirik literatür incelendiğinde, CISD'nin etkinliğine dair çelişkili bulgular mevcuttur. Bazı kontrollü çalışmalar, bu müdahalenin koruyucu bir etkisinin olmadığını, hatta bazı vakalarda müdahale edilmeyen gruplara kıyasla posttravmatik stres bozukluğu (PTSD) geliştirme riskini paradoksal olarak artırabildiğini göstermektedir. Bu durum, akut dönemde zorlayıcı duygu deşarjının doğal başa çıkma mekanizmalarını sekteye uğratabileceği hipoteziyle açıklanmaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'critical' [kritik/hayati], 'incident' [olay], 'stress' [stres] ve 'debriefing' [görev sonu raporu verme/bilgi alma] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. 'Debrief' kökeni askeri terminolojide saha dönüşü operasyonel rapor almayı ifade eder.
Karıştırmayın
Psikolojik İlk Yardım (Psychological First Aid - PFA) ile sıklıkla karıştırılır. PFA zorunlu bir olay anlatımı veya duygu deşarjı (ventilation) içermezken; CISD spesifik ve yapılandırılmış bir grup çözümleme protokolüdür.