Nihai Atıf Hatası
Ultimate Attribution Error
Tanım
Bireylerin kendi gruplarının olumlu davranışlarını içsel özelliklere, olumsuz davranışlarını ise dışsal koşullara bağlarken; dış gruplar için tam tersini yaparak olumsuzlukları içsel, olumlulukları ise dışsal veya şansa dayalı olarak değerlendirme eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Çok uluslu bir şirkette çalışan Ahmet, kendi departmanından bir meslektaşının projeyi geç teslim etmesini 'sunucu arızası ve aşırı iş yükü' (dışsal faktör) olarak açıklarken, rakip departmandan başka bir çalışanın aynı hatayı yapmasını 'tembellik ve yetersizlik' (içsel faktör) olarak değerlendirir. Rakip departman çalışanı başarılı olduğunda ise bunu 'kolay bir projeye denk gelmesine' bağlar.
Derin Analiz
Sosyal biliş ve grup dinamikleri bağlamında bu kavram, temel atıf hatasının (fundamental attribution error) grup-arasın ilişkiler ölçeğine taşınmış halidir. Bilişsel ekonomi ve sosyal kimlik teorisi çerçevesinde işlev görür. İnsan zihni, kendi iç grubunu (ingroup) korumak ve benlik saygısını yüksek tutmak amacıyla önyargılı bir bilgi işleme mekanizması çalıştırır. Dış gruptan (outgroup) biri olumsuz bir eylem gerçekleştirdiğinde, bu durum bireyin önceden var olan stereotiplerini doğrular nitelikte içselleştirilir (örn: 'Zaten karakterleri böyle'). Aynı kişi olumlu bir şey yaptığında ise bu durum istisnai, geçici ya da şans eseri olarak etiketlenir. Bu durum, toplumsal önyargıların ve ayrımcılığın bilişsel düzeyde nasıl kalıcılaştığını ve döngüsel olarak nasıl yeniden üretildiğini ampirik olarak açıklar.
Etimoloji
Latince 'ultimus' [en son, nihai] ve 'attributio' [atfetme, yükleme] kelimelerinin Thomas F. Pettigrew tarafından 1979 yılında sosyal psikoloji literatürüne kazandırılmasıyla türetilmiştir.
Karıştırmayın
Temel atıf hatası (bireysel düzeydeki genel davranış açıklamalarını kapsar; nihai atıf hatası ise özellikle grup üyeliklerine ve kategorizasyona dayalı önyargıları içerir).
Keşfetmeye Devam Edin
Kem Göz
Kem Göz
Evil Eye
Kötü niyetli veya kıskanç bir bakışın, hedef alınan kişide ya da nesnede talihsizlik, hastalık ve yıkıma yol açtığına dair evrensel bir halk inanışıdır.
İncele
Nem Etkileri
Nem Etkileri
Humidity Effects
Havadaki nem miktarının, bireyin ortam sıcaklığı algısı ve termoregülasyon süreçleri üzerindeki fizyolojik ve psikolojik etkileridir.
İncele
Öz-değerlendirme Motifi
Öz-değerlendirme Motifi
Self-assessment Motive
Bireyin kendi yetenekleri, özellikleri ve yeterlilikleri hakkında tarafsız, doğru ve gerçeğe uygun bilgi edinme yönündeki temel psikolojik dürtüsüdür.
İncele
Söylenti
Söylenti
Rumor
Güvenilirliği belirsiz olan, kişiler arasında sözlü veya dijital yollarla yayılan doğrulanmamış bilgi veya hikaye.
İncele