Olay İlgili Potansiyel (ERP)
Event-related Potential (ERP)
Tanım
Bilişsel bir eylem sırasında beynin ürettiği, elektroensefalografi (EEG) ile kaydedilen spesifik elektriksel aktivite düzenidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir katılımcıya peş peşe gelen sesli uyarılar dinletilirken EEG elektrotları takılır. Katımdakilerin yüzde 90'ı standart 'bip' sesi duyarken, yüzde 10 ihtimalle farklı bir 'bop' sesi duyar. Nadir gelen 'bop' sesi duyulduğunda, katılımcının beyninde yaklaşık 300 milisaniye sonra ortaya çıkan pozitif bir voltaj sapması (P300 bileşeni) kaydedilir; bu dalganın büyüklüğü, bireyin uyarıcıyı ne kadar şaşırtıcı bulduğunun ve dikkati ne düzeyde yönlendirdiğinin nicel bir göstergesidir.
Derin Analiz
Olay İlgili Potansiyeller (ERP), elektroensefalografi (EEG) sinyallerinin zamana dayalı olarak ortalamasının alınmasıyla elde edilen, belirli bir uyarıcıya veya bilişsel sürece kilitlenmiş voltaj dalgalanmalarıdır. Amplitüt (genlik) ve latans (gecikme süresi) olmak üzere iki temel parametre üzerinden değerlendirilir. Genlik, nöral aktivitenin gücünü veya kaynağa katılan nöron popülasyonunun büyüklüğünü yansıtırken; latans, bilginin merkezi sinir sisteminde işlenme hızını ve süresini milisaniyelik hassasiyetle gösterir. P300 (veya P3) gibi alt bileşenler, dikkat, bellek güncelleme ve uyarıcı değerlendirme süreçlerinin nörofizyolojik izlerini taşır. Davranışsal ölçümlerin yetersiz kaldığı kronometrik ve milisaniyelik bilişsel adımların çözümlenmesinde, psikolojik işlevler ile nöral yapılar arasındaki boşluğu dolduran kritik bir köprü işlevi görür. Uyarılmış potansiyellerden (evoked potentials) farklı olarak, ERP'ler daha karmaşık üst düzey bilişsel, dikkatsel ve karar verme süreçleriyle doğrudan ilişkilendirilir.
Etimoloji
İngilizce 'event' (olay) + 'related' (ilgili) sözcükleri ile Latince 'potentia' (güç, yetenek) kökünden türetilen 'potential' (potansiyel) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Uyarılmış potansiyeller (evoked potentials) ile sıklıkla karıştırılır; uyarılmış potansiyeller duyu organlarının doğrudan fiziksel uyarılmasına (örneğin ışık çakması veya ses tonu) verilen daha erken ve daha basit duysal yanıtları kapsarken, ERP'ler dikkati, kararı ve belleği içeren daha üst düzey bilişsel işlemleri kapsar.