Öz-şema
Self-schema
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik yetkinliği konusunda güçlü bir öz-şemaya sahip bir öğrenci, zorlu bir sınavdan düşük not aldığında bu durumu tüm zekasının bir kanıtı olarak görmek yerine, 'Bu sınavın kapsamı çok dar ve yanıltıcıydı' şeklinde rasyonalize edebilir; çünkü başarısızlık, onun 'başarılı öğrenci' öz-şemasıyla uyuşmamaktadır.
Derin Analiz
Öz-şema, bilişsel psikoloji ve sosyal psikoloji literatüründe bireyin kendi benliği hakkındaki verileri depoladığı, süzdüğü ve geri çağırduğu merkezi bir bilişsel yapı olarak işlev görür. Markus (1977) tarafından öncülük edilen bu kavram, kişinin geçmişteki deneyimlerinden türettiği genellemeler üzerine kuruludur. Birey, çevresel uyaranlarla karşılaştığında, mevcut öz-şemasıyla tutarlı bilgileri daha hızlı fark eder, işler ve hafızada tutarken, tutarsız bilgileri genellikle görmezden gelir veya mantığa büründürür. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreçler prefrontal korteks ile otobiyografik hafızadan sorumlu medial temporal lob devrelerinin ortak etkileşimiyle gerçekleşir. Klinik bağlamda, depresyon veya anksiyete gibi durumlarda öz-şemalar sıklıkla katı, olumsuz ve işlevsel olmayan nitelikler kazanarak bilişsel çarpıtmaları besler.
Etimoloji
İngilizce 'self' (öz, kendi) kelimesi ile Yunanca 'skhema' (biçim, şekil, kalıp) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Öz-saygı (self-esteem) kavramıyla sıklıkla karıştırılır. Öz-saygı, benliğe yüklenen duygusal değeri (öz-değer) ifade ederken; öz-şema, benliğe dair bilişsel içeriğin organizasyon yapısını ve bilgi işleme biçimini tanımlar.
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyal Şema
Sosyal Şema
Social Schema
Toplumsal normlar ve kolektif davranış kalıpları hakkında bireyin zihninde barındırdığı, organize olmuş bilgi ve temsillerden oluşan bilişsel yapı.
İncele
Bilişsel Çarpıtma
Bilişsel Çarpıtma
Cognitive Distortion
Bireyin gerçekliği hatalı, abartılı veya irrasyonel biçimde algılamasına yol açan kusurlu düşünce kalıplarıdır.
İncele
Otobiyografik Bellek
Otobiyografik Bellek
Autobiographical Memory
Bireyin kendi yaşam öyküsüne ait epizodik deneyimler ile anlamsal bilgileri bütünleştiren, kimlik oluşumunun temelini atan kalıcı bellek sistemidir.
İncele