Parasomniler
Dysfunctions Associated With Sleep, Sleep Stages, Or Partial Arousals
Tanım
Uykunun evreleri veya kısmi uyanıklık halleri sırasında ortaya çıkan, uygunsuz fizyolojik aktivasyonlar ve istem dışı motor ya da davranışsal olaylarla karakterize uyku bozuklukları grubu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yetişkin bir bireyin, derin non-REM uykusundan ani bir kısmi uyanıklıkla kalkarak odada amaca yönelik olmayan karmaşık hareketler sergilemesi, etraftakileri tanımaması ve ertesi sabah bu epizoda dair hiçbir amnezik (hatırlama) bulgu taşımaması tipik bir parasomni tablosudur.
Derin Analiz
Bu grup bozukluklar, uykunun ve uyanıklığın zamanlamasını düzenleyen mekanizmalardaki sapmalardan ziyade, uyku mimarisinin belirli evrelerinde (özellikle Non-REM ve REM geçişlerinde) ortaya çıkan anormal fizyolojik ve davranışsal fenomenleri kapsar. DSM-5 ve DSM-5-TR sınıflandırmalarında parasomniler çatısı altında toplanan bu durumlar; kâbus bozukluğu, uyku terörü (gece terörü) ve somnambulizm (uyurgezerlik) gibi alt tipleri barındırır. Nörobiyolojik temelde, beynin derin uyku ile uyanıklık arasındaki geçiş evresinde sıkışıp kalması, motor korteksin aktifleşirken talamokortikal regülasyonun tam olarak devreye girememesi sonucu ortaya çıkar.
Etimoloji
Yunanca 'para' (yanında, ötesinde, anormal) + Latince 'somnus' (uyku) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Dissomniler (uykunun miktar, kalite ve zamanlama bozuklukları) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici nokta parasomnilerin uyku sürecindeki anormal hareket veya yaşantılara odaklanmasıdır.