Raydan Çıkma
Derailment
Tanım
Şizofreni gibi düşünce bozukluklarında sıklıkla görülen, bireyin düşünce akışının kesintiye uğraması ve birbiriyle ilgisiz ya da dolaylı olarak ilişkili fikirlere anlamsız sıçramalar yapması belirtisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik görüşme sırasında hastaya hafta sonu neler yaptığı sorulduğunda hastanın şu yanıtı vermesi: 'Bugün hava çok bulutlu, aslında bulutlar su buharıdır, su ise hayat demektir ama insanlar suyu çok kirletiyor, galaksi sistemi sonsuz bir döngüdür.' Bu örnekte düşünce akışı, mantıksal bir bağ olmaksızın farklı semantik kümelere savrulmaktadır.
Derin Analiz
Klinik psikiyatri ve psikopatolojide raydan çıkma, formal düşünce bozukluklarının (formal thought disorder) en çarpıcı görünümlerinden biridir. Bilişsel düzeyde, çalışan belleğin ve yürütücü işlevlerin (özellikle dikkat seçiciliği ve ketleme mekanizmalarının) bağlamsal sürekliliği sağlayamamasıyla karakterizedir. Konuşma veya yazma esnasında semantik ağların dezorganize olması, bireyin mantıksal bir çizgiyi takip etmesini engeller. Çağrışımların gevşemesi (loosening of associations) kavramıyla işlevsel olarak eşdeğerdir. Konuşmacı, cümleler arasında görünüşte hiçbir mantıksal köprü kurmaksızın tamamen farklı bir konuya geçer ve dinleyici için anlam bütünlüğü kaybolur.
Etimoloji
Fransızca 'dérailler' (raydan çıkmak) fiilinden türetilmiştir; Latince 'dis-' (ayrılma, uzaklaşma) ve Eski Fransızca 'rail' (demir yol, parmaklık) kelimelerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Teğetsellik (tangentiality) ile karıştırılır; teğetsellikte birey asıl konudan uzaklaşır ancak geri dönmez veya soruya dolaylı yanıt verir, raydan çıkmada ise fikirler arasında hiçbir mantıksal bağ olmadan aniden başka bir kulvara geçilir.