Refrakter Dönem
Refractory Period
Tanım
Bir uyarılabilir hücrenin (nöron veya kas hücresi) bir aksiyon potansiyeli ürettikten sonra, yeni bir uyarıya tepki veremediği veya yanıt oluşturmak için normalden çok daha güçlü bir uyarıya ihtiyaç duyduğu dinlenme ve iyileşme evresi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nöronun aksonu boyunca ilerleyen elektriksel bir sinyal (aksiyon potansiyeli) sonrasında, hemen arkasındaki membran bölgesi kesin refrakter döneme girer. Bu durum, sinyalin geldiği yöne geri dönmesini engeller ve impulzun akson terminaline doğru tek yönlü olarak kusursuz bir şekilde seyahat etmesini sağlar.
Derin Analiz
Nörofizyolojik düzeyde refrakter dönem, hücre zarının sodyum ($Na^+$) kanallarının inaktivasyon kapılarının kapanması ve potasyum ($K^+$) kanalları aracılığıyla repolarizasyonun gerçekleşmesi süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu evre iki alt aşamaya ayrılır: Kesin refrakter dönemde (absolute refractory period), sodyum kanalları inaktif durumda olduğundan, hücreye ne kadar şiddetli bir uyarı verilirse verilsin ikinci bir aksiyon potansiyeli tetiklenemez. Bu mekanizma, sinirsel iletinin tek yönlü ilerlemesini garanti eder ve frekans sınırını belirler. Göreceli refrakter dönemde (relative refractory period) ise zar potansiyeli dinlenme eşiğine yaklaşmaktadır; ancak potasyum akışının devam etmesi nedeniyle eşik değeri yükselmiştir. Bu evrede yalnızca normalin üzerinde suprathreshold (eşik üstü) bir uyaran yeni bir aksiyon potansiyeli üretebilir. Klinik ve davranışsal bağlamda bu kavram, duyusal adaptasyondan bilişsel dikkatsizlik evrelerine ve insan cinselliğinde orgazm sonrası çözülme evresine kadar geniş bir analoji spektrumuna sahiptir.
Etimoloji
Latince 'refractarius' (inatçı, karşı koyan, boyun eğmeyen) sözcüğünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Dinlenme zar potansiyeli (resting membrane potential) ile karıştırılır; dinlenme potansiyeli hücrenin uyarıya hazır ama uyarılmamış halini ifade ederken, refrakter dönem uyarılma sonrasındaki geçici duyarsızlık evresidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Aksiyon Potansiyeli
Aksiyon Potansiyeli
Action Potential (AP)
Bir nöronun aksonu boyunca sinirsel iletimi sağlayan, hücre zarındaki elektriksel potansiyelin hızlı ve geçici bir şekilde depolarize olup yeniden dinlenme durumuna dönmesi sürecidir.
İncele
Depolarizasyon
Depolarizasyon
Depolarization
Hücre zarının iç kısmının dış kısmına göre daha az negatif bir elektrik potansiyeline ulaşması durumu.
İncele