Sapma Zekası
Deviation IQ
Tanım
Bireysel olarak uygulanan bir zeka testinde, kişinin elde ettiği puanın yaş grubunun ortalamasından ne kadar uzaklaştığını gösteren standartlaştırılmış puan ölçüsüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Weschler Yetişkin Zeka Ölçeği'ne (WAIS-IV) katılan 30 yaşında bir birey, test bataryasından 115 standart puan almıştır. Bu testin norm grubuna göre ortalaması 100, standart sapması ise 15'tir. Bu sonuç, bireyin performansının ortalamanın tam olarak 1 standart sapma üzerinde olduğunu ve popülasyonun yaklaşık %84'ünden daha yüksek bir bilişsel performans sergilediğini gösterir.
Derin Analiz
Tarihsel süreçte zeka testleri zeka yaşı (mental age) ile kronolojik yaşın oranı (MA/CA * 100) üzerinden hesaplanırken, bu yaklaşım yetişkinlerde matematiksel ve istatistiksel çıkmazlar yaratmıştır. Sapma zekası bu sorunu ortadan kaldırmak için normatif bir yaklaşım benimser. Normal dağılım eğrisi (Gauss eğrisi) temel alınarak, popülasyon ortalaması sabit bir değere (genellikle 100) ve standart sapma belirli bir değere (genellikle 15 veya 16) eşitlenir. Böylece ham test puanı, bireyin kendi yaş akran grubu içerisindeki göreceli konumunu standart bir sapma skoru olarak net bir şekilde ortaya koyar. Psikometri ve psikodiagnostik değerlendirmelerde bireyler arası zihinsel kapasite karşılaştırmalarının güvenilirliğini ve geçerliliğini doğrudan artıran temel istatistiksel yöntemdir.
Etimoloji
Latince 'deviare' (yoldan sapmak, sapmak) fiilinden türetilen 'deviation' ile İngilizce 'Intelligence Quotient' kavramlarının birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Zeka Oranı (Intelligence Quotient); eski tip hesaplamalarda kullanılan zeka yaşı bölü kronolojik yaş oranını ifade eder ve yetişkinlerde anlamsızlaşır. Sapma zekası ise doğrudan standart puanlara dayalı istatistiksel bir sapmayı ölçer.