Savaş-ya Da-kaç Tepkisi
Fight-or-flight Response
Tanım
Tehdit edici veya stresli durumlarda sempatik sinir sisteminin ani aktivasyonuyla ortaya çıkan ve organizmayı fiziksel olarak savaşmaya ya da kaçmaya hazırlayan fizyolojik değişimler örüntüsüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Tenha bir sokakta yürürken ardınızdan yaklaşan ani ve yüksek bir gürültü duyduğunuzda, beyniniz milisaniyeler içinde durumu tehlike olarak algılar; kalp atışlarınız hızlanır, göz bebekleriniz büyür ve kaslarınıza kan pompalanır. Bu fizyolojik hazırlık, ya tehdidin kaynağıyla yüzleşmenizi (savaş) ya da hızla uzaklaşmanızı (kaç) mümkün kılar.
Derin Analiz
Savaş ya da kaç tepkisi, evrimsel süreçte hayatta kalmayı sağlayan temel bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Algılanan bir tehlike karşısında amigdalanın tetiklemesiyle hipotalamus, hipofiz-adrenal (HPA) eksenini ve sempatomedüller (SAM) sistemi uyarır. Adrenal medulladan salınan epinefrin (adrenalin) ve norepinefrin (noradrenalin) gibi katekolaminler; kalp atım hızını, solunum derinliğini ve kan basıncını artırırken, sindirim ve bağışıklık gibi acil durumla doğrudan ilgisi olmayan metabolik süreçleri geçici olarak baskılar. Bu süreç iskelet kaslarına yoğun kan akışı sağlayarak akut tehditle başa çıkma kapasitesini maksimize eder.
Etimoloji
İngilizce 'fight' [savaşmak] + 'or' [veya] + 'flight' [kaçmak] kelimelerinin birleşiminden oluşur. Kökeni fizyolojide ilk kez Walter Bradford Cannon'ın 1915 yılında yaptığı 'akut acil durum reaksiyonu' tanımlamalarına dayanır.
Karıştırmayın
Genel Adaptasyon Sendromu (GAS) ile sıklıkla karıştırılır; GAS, uzun süreli stresin evrelerini (alarm, direnc, tükenme) kapsarken, savaş ya da kaç tepkisi bu sürecin en başındaki akut alarm reaksiyonudur.