Teşhis Sırası
Lineup
Tanım
Bir suçun tanığına, faili teşhis etmesi amacıyla aralarında şüphelinin de bulunduğu benzer özelliklere sahip birden fazla kişinin aynı anda veya sırayla gösterildiği adli prosedür.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir soygun olayının ardından tanık E.K., polis merkezine çağrılır. Kendisine biri şüpheli, beşi ise benzer fiziksel özelliklere sahip masum kişilerden (filler) oluşan altı kişilik bir teşhis sırası (ardışık olarak, tekli fotoğraflar halinde) sunulur. Araştırmacı memurun kimin şüpheli olduğunu bilmediği çift kör yöntemle yürütülen bu süreçte, tanık dördüncü sıradaki kişide durarak kesin bir tanıma bildirisinde bulunur.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve bilişsel bilimler bağlamında teşhis sırası, insan belleğinin (özellikle episodic memory ve facial recognition) kırılgan doğasını test eden kritik bir metodolojidir. Eyewitness testimony (tanık ifadesi) süreçlerinde, kodlama, depolama ve geri çağırma aşamalarındaki bilişsel yanılsamalar, yanlış teşhislere yol açabilir. Eşzamanlı (simultaneous) teşhis sıralarında tanıklar genellikle göreceli yargılama stratejisi (relative judgment) kullanarak gruptakileri birbirleriyle kıyaslar ve suçu işleyene en çok benzeyeni seçme eğilimi gösterirler. Ardışık (sequential) teşhis sıralarında ise bu mutlak yargılama stratejisini (absolute judgment) teşvik eder; tanık her bireyi tek tek değerlendirir. Bu durum, yanlış pozitif (false positive) oranlarını düşürmede istatistiksel olarak daha güvenilirdir. Çift kör (double-blind) uygulama protokolleri, uygulayıcının tanığa istem dışı ipuçları vermesini (experimenter expectancy effect) engellemek için zorunludur.
Etimoloji
İngilizce 'line' (sıra, hat) ve 'up' (yukarı, tamamlama edatı) kelimelerinin birleşimiyle oluşan, emniyet ve adli psikoloji terminolojisinde şüphelilerin tanıklar önüne dizilmesi anlamında kullanılan birleşik yapıdır.
Karıştırmayın
Yüz yüze teşhis (showup - tekil şüpheli gösterimi) ile karıştırılır; showup tek bir kişinin gösterilmesini içerirken, lineup bir grup insan arasından seçimi gerektirir.