Tip-belirteç Oranı
Type–token Ratio (TTR)
Tanım
Metin içerisindeki benzersiz sözcük türlerinin (tiplerin) toplam sözcük sayısına (belirteçlere) oranlanmasıyla elde edilen dilsel çeşitlilik indeksidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir nörodilbilim araştırmasında, erken evre Alzheimer tanısı alan 68 yaşındaki bir hastadan verilen serbest anlatı görevi sırasında (örneğin bir mutfak resmi üzerinden hikaye anlatması) konuşması kaydedilmiştir. Hastanın 200 kelimelik (token) konuşmasında sadece 45 farklı benzersiz kelime (type) kullandığı saptanmış ve TTR değeri 0.225 olarak hesaplanmıştır. Aynı yaş grubundaki sağlıklı kontrol grubunun ortalama TTR değeri ise 0.480 civarındadır. Bu belirgin düşüş, hastanın sözcüksel çeşitliliğindeki daralmayı ve semantik bellek erozyonunu ampirik olarak ortaya koyar.
Derin Analiz
Tip-belirteç oranı (TTR), bireylerin sözlü ya da yazılı üretimlerindeki kelime dağarcığı zenginliğini ve lexical diversification (sözcüksel çeşitlilik) kapasitesini ölçen temel bir istatistiksel metottur. Hesaplama yapılırken metindeki tekrar eden sözcükler tek bir 'tip' olarak sayılırken, toplam kelime akışı 'belirteç' havuzunu oluşturur. Örneğin, aynı kelimeyi sürekli tekrarlayan bir metnin TTR değeri düşük çıkarken, her cümlede farklı kelimeler kullanan bir bireyin TTR değeri yüksek seyreder. Ancak bu metrik, toplam metin uzunluğuna (token count) karşı hassastır; uzun metinlerde yeni kelime üretme hızı istatistiksel olarak yavaşladığı için TTR değeri düşme eğilimi gösterir. Bu dezavantajı aşmak için klinik ve bilişsel araştırmalarda hareketli ortalama TTR (MA-TTR) veya logaritmik varyantlar gibi düzeltilmiş istatistiksel modeller sıklıkla devreye sokulur. Nöropsikolojik değerlendirmelerde afazi, demans, erken evre Alzheimer hastalığı veya şizofreni gibi bilişsel bozuklukların dilsel çıktılarını (örneğin sözcük bulma güçlüğü veya fakirleşmiş söz varlığı) saptamakta hassas bir belirteçtir.
Etimoloji
İngilizce 'type' (tip, tür, özgün kategori) ve 'token' (belirteç, simge, toplam sözcük olayı) kelimelerinin 'ratio' (oran) kavramıyla birleşmesinden türetilmiş nicel bir dilbilim ve psikodilbilim terimidir.
Karıştırmayın
Sözcük sıklığı (word frequency) ile karıştırılır; sözcük sıklığı bir kelimenin dilde ne sıklıkla geçtiğini incelerken, TTR belirli bir metnin içindeki çeşitliliği oranlar. Okunabilirlik formülleriyle de karıştırılır ancak okunabilirlik cümle uzunluğu ve hece sayısına odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Psikodilbilim
Psikodilbilim
Psycholinguistics
Dil kullanımı ile buna eşlik eden bilişsel süreçleri incelemek için biçimsel dilbilim modellerini kullanan disiplin.
İncele
Afazi
Afazi
Aphasia
Genellikle sol hemisferdeki serebral hasar sonucunda ortaya çıkan, dil işleme, anlama ve ifade etme becerilerinin kazanılmış kaybıdır.
İncele
Bilişsel Gerileme
Bilişsel Gerileme
Cognitive Decline
Yetişkinlik yaşam döyüsü boyunca bellek, farkındalık, muhakeme ve zihinsel keskinlik gibi bir veya daha fazla bilişsel yetenekte görülen işlevsel azalmadır.
İncele