Tutumların Otomatik Aktivasyonu
Automatic Activation Of Attitudes
Tanım
Bir tutum nesnesiyle karşılaşıldığında, hafızadaki ilgili tutumun bilinçli bir çaba olmaksızın, kendiliğinden ve anında tetiklenmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Sokakta yürürken aniden karşısına köpek çıkan ve geçmişte köpek saldırısına uğramış bir bireyin, köpeği gördüğü an hiçbir bilinçli muhakeme yapmaksızın anında 'korkunç' veya 'tehlikeli' tutumunu otomatik olarak aktive etmesi ve kaçma tepkisi hazırlığına girmesi.
Derin Analiz
Sosyal biliş ve bilişsel psikoloji alanında bu olgu, tutumların her zaman bilinçli bir değerlendirme süreci gerektirmediğini, aksine zihinsel temsil ile uyarıcı arasındaki bağın gücüne bağlı olarak otomatik olarak devreye girebileceğini gösterir. Russell Foutz Fazio'nun öncülük ettiği erişilebilirlik modeli (accessibility model) çerçevesinde, tutum nesnesi ile o nesneye atfedilen değerlendirici özet (örneğin olumlu ya da olumsuz değerlik) arasındaki hafıza izinin gücü bu sürecin hızını belirler. Hafızada yüksek erişilebilirliğe (high accessibility) sahip tutumlar, bireyin en minimal düzeyde bile uyarıcıyla temasa geçmesiyle bilinçaltı düzeyde aktive olur ve daha sonraki algıları, yargıları ve davranışları fark edilmeden yönlendirir.
Etimoloji
İngilizce 'automatic' (otomatik, istemdışı, Yunanca automatos [kendi kendine hareket eden]) + 'activation' (etkinleştirme, Latince activus [faal]) + 'attitude' (tutum, Latince aptitudo [uygunluk, eğilim]) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Örtük tutumlar (implicit attitudes) ile sıklıkla karıştırılır; örtük tutumlar daha geniş bir değerlendirme eğilimleri kümesini kapsarken, otomatik aktivasyon bu tutumların bellekten çağrılma mekanizmasını ifade eder.