Uyarılma Aktarımı Kuramı
Excitation-transfer Theory
Tanım
Duygusal tepkilerin, doğrudan ilişkili olmayan önceki uyaranlardan kalan artık fizyolojik uyarılma nedeniyle şiddetlenebileceğini öne süren psikolojik model.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun ve stresli bir trafikte trafikte kavga eden bir sürücünün, ofise vardığında asansörde kendisine kibarca 'günaydın' diyen bir meslektaşına aşırı bir öfkeyle bağırması. Sürücünün trafikte yaşadığı fizyolojik uyarılmanın bir kısmı hâlâ bedeninde asılı kalmış, ancak zihinsel olarak trafik geride bırakıldığı için, bu artık enerji meslektaşın masum sözlerine yanlış bir şekilde aktarılmıştır.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve psikofizyoloji kesişiminde yer alan bu kuram, otonom sinir sisteminin tepki verme süresi ile bilişsel yükleme süreçleri arasındaki zamansal uyumsuzluğa odaklanır. 1971 yılında Dolf Zillmann tarafından ortaya atılan yaklaşım; sempatik sinir sisteminin aktivasyonunun (kalp atış hızının artması, adrenalin salınımı vb.) ortadan kalkmasının zaman aldığını belirtir. Birey, bu artık uyarılmanın (residual arousal) farkında olmadığı dönemde yeni bir uyaranla karşılaştığında, bedensel uyarılma halini yanlış bir şekilde yeni uyarım kaynağına atfeder. Bu durum, özellikle öfke, korku veya cinsel çekim gibi yoğun duygusal yaşantıların, tamamen alakasız önceki bir olay (örneğin şiddet içerikli bir film izlemek veya hızlı koşmak) yüzünden istemsizce katlanmasına yol açar.
Etimoloji
Latince 'excitare' (harekete geçirmek, uyandırmak) + 'transferre' (öteye taşımak, aktarmak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Duygu Durumuna Bağlı Bellek (Mood-dependent memory) ve Yanlış Atfetme (Misattribution). Yanlış atfetme daha geniş bir bilişsel hata şemsiyesiyken, uyarılma aktarımı özellikle otonomik fizyolojik artık enerjinin duygusal yoğunluğu manipüle etmesine odaklanır.