Uzay Adaptasyon Sendromu
Space Adaptation Syndrome
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) varışından hemen sonraki ilk saatlerde baş dönmesi ve yoğun mide bulantısı yaşayan bir astronot, başını ani bir şekilde sağa çevirdiğinde uzay boşluğunda yukarı ve aşağı kavramlarını ayırt edememekte ve vestibüler yanılsama nedeniyle yönünü kaybetmektedir.
Derin Analiz
Uzay adaptasyon sendromu, vestibüler sistem, proprioseptif girdi ve görsel sistem arasındaki duyusal uyuşmazlıktan (sensory mismatch) kaynaklanan nörofizyolojik bir durumdur. Dünya üzerinde yerçekimi, otolit organlar (utrikulus ve sakulus) aracılığıyla sürekli bir referans sağlarken, mikroçekim ortamında bu otolitik girdiler ani bir şekilde sessizleşir veya yanlış sinyaller üretmeye başlar. Gözlerin algıladığı görsel referanslar ile vestibüler sistemin bildirdiği hareket durumu çeliştiğinde, merkezi sinir sistemi bu durumu zehirlenme veya halüsinasyon olarak yorumlama eğilimi gösterir. Bu süreç, bulantı, kusma, baş dönmesi, yönelim bozukluğu ve genel bir bilişsel yavaşlama ile karakterize akut bir adaptasyon krizini tetikler. Çoğu vakada semptomlar 72 saat içinde nöral plastisite ve beyincik öncülüğünde yeni duyusal ağırlıklandırma (sensory reweighting) mekanizmaları sayesinde kendiliğinden azalsa da, ilk günlerde işlevselliği ciddi oranda kısıtlar.
Etimoloji
Latince 'spatium' [uzay/boşluk] + Latinleşmiş Yunanca 'adaptare' [uyum sağlamak] + Grekçe 'syndromē' [bir araya gelme, belirtiler kümesi]
Karıştırmayın
Dünya kaynaklı taşıt tutması (motion sickness) ile karıştırılır; ancak taşıt tutmasında aşırı hareket algısı varken, uzay adaptasyon sendromunda hareket algısının ve yerçekimi referansının tamamen yok olması söz konusudur.
Keşfetmeye Devam Edin
Vestibüler Sistem
Vestibüler Sistem
Vestibular System
Vücudun dengesini, postürünü ve uzaysal yönelimini korumaktan sorumlu, iç kulaktaki yapılar, vestibüler sinir ve ilgili kortikal bölgelerden oluşan duyusal sistem.
İncele
Propriosepsiyon
Propriosepsiyon
Proprioception
Kaslardaki, tendonlardaki ve eklemlerdeki reseptörler aracılığıyla bedenin uzaydaki konumunu, hareketini ve duruşunu görsel ipuçlarına ihtiyaç duymadan algılamasını sağlayan somatosaspektif duyudur.
İncele