Yanlış Saptama
False Detection
Tanım
Gürültülü bir arka plan veya ortam içerisinde, gerçekte var olmayan bir sinyalin hatalı bir şekilde var olarak algılanması durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Hava trafik kontrol sisteminde, radar ekranındaki rastgele atmosferik gürültünün bir pilot tarafından yaklaşan uçak olarak rapor edilmesi veya bir güvenlik görevlisinin gölgeyi şüpheli bir hareket olarak algılaması birer yanlış saptama vakasıdır.
Derin Analiz
Sinyal Algılama Kuramı (Signal Detection Theory) çerçevesinde değerlendirilen yanlış saptama, bilişsel süreçlerdeki karar verme mekanizmalarının bir ürünüdür. Algısal eşiklerin düşük tutulduğu veya belirsizliğin yüksek olduğu durumlarda, birey veya sistem mevcut uyarıcıyı hatalı biçimde anlamlı bir sinyal olarak yorumlar. Bu durum, istatistiksel hipotez testlerindeki Tip I hata (Alfa hatası) ile birebir örtüşür; yani gerçekte yok olan bir etkiyi varmış gibi kabul etme eğilimini yansıtır. Nörobiyolojik düzeyde, duyusal kortekslerin beklenti ve dikkat modülasyonu altında aşırı uyarılması sonucu ortaya çıkabilir.
Etimoloji
Latince 'falsus' (yanlış, aldatıcı) ve 'detectio' (ortaya çıkarma, keşfetme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yanlış alarm (false alarm) terimi ile eş anlamlı kullanılabilse de, yanlış saptama daha çok bilişsel ve algısal karar mekanizmalarının sonucuna odaklanır. Kaçırma (miss) ile karıştırılmamalıdır; kaçırma sinyalin var olup da saptanamamasıdır, yanlış saptama ise sinyalin yokken var kabul edilmesidir.