Yas Dış Tutma Kuralı
Bereavement Exclusion
Tanım
DSM-IV-TR'de, sevilen birinin kaybından sonraki ilk iki ay içinde ortaya çıkan depresif belirtilerin, aksi belirtilmedikçe majör depresif epizod teşhisinden dışlanmasını öngören klinik kural.
Örnek Vaka / Uygulama
Altı yıldır evli olduğu eşini ani bir trafik kazasında kaybeden 34 yaşında bir erkek danışan, kazadan üç hafta sonra başvurduğu klinikte derin üzüntü, iştahsızlık, uykusuzluk ve işlevsellikte düşüş yaşamaktadır. DSM-IV-TR kriterleri uygulansaydı, bu tablo iki aylık süre aşılmadığı için 'yas dış tutma kuralı' gereği majör depresyon olarak kodlanmazdı; ancak DSM-5 çerçevesinde bu durum, yas sürecinin majör depresif epizodu tetikleyip tetiklemediği veya karmaşık yas bozukluğuna evrilip evrilmediği yönünden klinik değerlendirmeye alınır.
Derin Analiz
Yas dış tutma kuralı, psikopatoloji nosolojisinde normal keder süreçleri ile klinik depresyonun ayırt edilmesi amacıyla uzun süre tartışılmış ve DSM-5 ile birlikte revize edilmiş bir tanısal sınırlamadır. DSM-IV-TR döneminde, ölüm gibi derin kayıpların ardından yaşanan çökkünlük, işlev kaybı ve anhedoni gibi belirtiler, iki aydan kısa sürdüğü ve intihar düşüncesi gibi uç nitelikler barındırmadığı sürece 'doğal yas reaksiyonu' kabul edilerek majör depresyon tanısından muaf tutulurdu. Ancak bu kural, normal yas ile patolojik depresyon arasındaki çizginin yapay bir şekilde zaman temelli (2 ay) kesilmesine yol açtığı, yasın da depresyonu tetikleyebileceği ve her bireyin keder metabolizmasının farklı olduğu gerçeğini göz ardı ettiği gerekçesiyle ampirik eleştirilere maruz kalmıştır. DSM-5 ve devamı olan DSM-5-TR, bu dışlama kuralını tamamen kaldırarak kaybın (ister yas, ister iflas, ister kronik hastalık olsun) majör depresif epizodu tetikleyebileceğini kabul etmiş; klinisyenleri semptomların bağlamsal ağırlığını ve olası komorbiditeleri dikkatle değerlendirmeye yönlendiren daha bütüncül bir yaklaşıma geçmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'bereavement' (kayıp nedeniyle yas tutma, yakınını yitirme) ve 'exclusion' (hariç tutma, dışlama) kelimelerinin birleşiminden oluşan psikiyatrik ve nosolojik bir terimdir.
Karıştırmayın
Sürekli karmaşık yas bozukluğu (prolonged grief disorder) ile sıklıkla karıştırılır. Yas dış tutma kuralı tanısal bir dışlama kriteriyken, sürekli karmaşık yas bozukluğu kaybın ardından 12 aydan uzun süren, yoğun özlem ve kimlik kaybı hissiyle seyreden müstakil bir klinik tanıdır.