Yönetim Ve Bağlama Kuramı
Government And Binding Theory
Tanım
İnsan dilindeki Evrensel Dilbilgisi'ni çok katmanlı soyutlamalarla açıklamayı amaçlayan, Chomskyen dönüşümsel dilbilgisinin 1980'lerdeki temel sözdizim kuramıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolinguist, 'Ahmet kendini gördü' ve 'Ahmet onu gördü' cümlelerindeki 'kendini' (dönüşlü zamir) ile 'onu' (şahıs zamiri) sözcüklerinin referans kısıtlamalarının çocuklarda gelişimini incelerken, Bağlama Kuramı'nın ilkelerini (örneğin İlke A ve İlke B) kullanarak çocukların zihinsel gramerlerindeki yapısal kısıtları test eder.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve psikolinguistikte Yönetim ve Bağlama (YB) kuramı, insan zihninin doğuştan gelen dilsel yetisini (yetiyİ) modüler bir mimariyle ele alır. Kuram, iki ana alt sistem üzerine kuruludur: 'Yönetim' (çekirdek öğenin diğer öğeler üzerindeki yapısal hâkimiyeti) ve 'Bağlama' (adılların, öneklerin ve ismen boşlukların -trace- referans merciinin kısıtlanması). Bu çerçeve, zihinsel sözlükteki (lexicon) girdilerin derin ve yüzey yapı arasındaki dönüşümleri nasıl tetiklediğini formalize eder. Bilişsel psikoloji açısından bu kuram, dil edinimi sırasında çocukların evrensel kuralların parametrelerini nasıl ayarladığını anlamada kritik bir model sunar.
Etimoloji
İngilizce 'government' (yönetim, bir sözdizimsel birimin diğerini yönetmesi) ve 'binding' (bağlama, zamirlerin ve adılların cümle içindeki referans sınırlarını belirleme) kavramlarının birleşiminden türetilmiştir; Noam Chomsky'nin üretken dilbilgisi çerçevesinde şekillenmiştir.
Karıştırmayın
Üretken Dilbilgisi (genel çerçevedir, YB ise bunun belirli bir dönemdeki modüler alt modelidir) ve Yetinmeci Çizgi (Minimalist Program - YB'nin ardından gelen ve soyut katmanları en aza indiren daha yeni bir modeldir).