Zekanın Psikometrik Kuramları
Psychometric Theories Of İntelligence
Tanım
İnsan zekasını sayısal test skorları ve faktör analizi gibi ampirik yöntemler aracılığıyla ölçmeyi ve modellemeyi amaçlayan kuramsal yaklaşımlar.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikoloğun veya psikometristin, bireyin zihinsel profilini belirlemek amacıyla Wechsler Zeka Ölçeği (WAIS) gibi standartlaştırılmış testler uygulaması ve elde edilen alt test puanlarını faktöriyel bazda (örneğin sözel kavrama, çalışma belleği, işlemleme hızı) analiz etmesi.
Derin Analiz
Zekanın psikometrik kuramları, zihinsel yeteneklerin nicel olarak değerlendirilebileceği ve hiyerarşik ya da çok boyutlu faktörlere ayrılabileceği varsayımına dayanır. Charles Spearman’ın 'genel zeka' (g faktörü) varsayımını içeren iki faktörlü kuramı ile Louis Leon Thurstone’un birincil zihinsel yetenekler modeli bu alanın temellerini oluşturur. Günümüzde bu yaklaşımlar, John Carroll'ın Üç Katmanlı Modeli (Three-Stratum Theory) ve Cattell-Horn-Carroll (CHC) kuramı gibi evrilmiş modellerle psikometrik değerlendirmelerin standardını belirler. Faktör analizi, test maddeleri arasındaki korelasyon matrislerini inceleyerek zekanın altında yatan latent (gizil) yapıları ortaya çıkarır.
Etimoloji
Fransızca 'psychométrie' (ruh ölçümü) kökünden; Yunanca 'psychē' (ruh, zihin) + 'metron' (ölçü) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel gelişim kuramları (Jean Piaget'nin aşamalı gelişim modeli gibi nitel süreçleri inceler; psikometrik kuramlar ise bireyler arası farklılıkların nicel ölçümüne odaklanır).
Keşfetmeye Devam Edin
Faktör Analizi
Faktör Analizi
Factor Analysis
Gözlenen çok sayıda birbiriyle ilişkili değişkeni, aralarındaki ortak varyansı temel alarak daha az sayıda gizli ve soyut değişkene (faktöre) indirgeyen çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.
İncele
G Faktörü
G Faktörü
G
Bireylerin farklı zछalarda ve bilişsel testlerde gösterdikleri performansların altında yatan ortak ve genel zeka varyansını temsil eden psikometrik sembol.
İncele
Üç Katmanlı Zeka Modeli
Üç Katmanlı Zeka Modeli
Three-stratum Model Of İntelligence
John B. Carroll tarafından 1990'larda yüzlerce veri setinin faktöriyel yeniden analiziyle geliştirilen; zekayı dar, geniş ve genel faktörler olmak üzere üç hiyerarşik katmanda ele alan psikometrik model.
İncele