Akademik Özgürlük
Academic Freedom
Tanım
Öğretim elemanlarının araştırma yapma ve eğitim verme, öğrencilerin ise öğrenim görme ve fikirlerini ifade etme hakkını dış müdahalelerden bağımsız olarak koruyan kurumsal ve hukuki ilke.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir sosyoloji profesörünün, toplumun hassas olduğu dini veya politik bir yapıyı ampirik verilerle eleştiren bir araştırma yayınlaması ve bu nedenle üniversite yönetimi ya da dış baskı grupları tarafından işten çıkarılma veya ceza tehdidiyle karşılaşmaması durumu akademik özgürlüğün somut bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Yükseköğretim kurumlarında bilginin üretilmesi, sorgulanması ve yayılması süreçlerinin otoriter, politik veya dogmatik baskılardan arındırılmış olmasını şart koşan bir bilişsel ve kurumsal haktır. Bilişsel bilimler ve eğitim psikolojisi perspektifinden bakıldığında, akademik özgürlük, bireylerin bilişsel esneklik, eleştirel düşünme ve önyargısız hipotez test etme yetkinliklerini en üst düzeyde kullanabilmeleri için güvenli bir epistemik alan yaratır. Sansür korkusunun olmadığı bu ekosistem, entelektüel risk alma davranışını pekiştirir ve bilimsel ilerlemenin temel motoru olan aykırı fikirlerin (dissent) ifade edilmesine olanak tanır. Kurumsal özerklik ile bireysel ifade özgürlüğünün kesişim kümesinde yer alır.
Etimoloji
Latince 'academicus' (Akademiye, Atina'daki Academia'ya ait) ve 'libertas' (özgürlük, serbestlik) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel ifade özgürlüğü (freedom of speech) ile sıklıkla karıştırılır; ifade özgürlüğü tüm vatandaşların genel hak alanını kapsarken, akademik özgürlük özellikle yükseköğretim ve araştırma bağlamındaki mesleki ve epistemik dokunulmazlıkları ve sorumlulukları içerir.