Akli Maluliyet

İnsanity

Tanım

Hukuk bağlamında, bir bireyin işlediği suç fiilinin hukuki sorumluluğunu idrak etmesini veya eylemlerini kontrol etmesini engelleyen zihinsel durum.

Örnek Vaka / Uygulama

Şiddetli paranoid şizofreni hastası olan bir sanığın, işlediği cinayet esnasında gaipten aldığı emirlerin gerçek olduğuna inandığı ve işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamadığı bilirkişi raporlarıyla saptandığında, mahkeme tarafından cezai ehliyetinin olmadığına karar verilir.

Derin Analiz

Akli maluliyet, klinik bir tanı kategorisi olmaktan ziyade tamamen hukuki ve adli bir statüdür. DSM-5 veya ICD-11 gibi psikiyatrik sınıflandırma el kitaplarında bu terime yer verilmez; zira klinik psikiyatri bir patolojiyi tanımlarken, hukuk sistemi o patolojinin bireyin cezai ehliyeti üzerindeki etkisini değerlendirir. M'Naghten kuralı veya Durham kuralı gibi çeşitli yasal testler, bireyin fiili işlediği esnadaki bilişsel yetilerini (örneğin eylemin doğasını ve yanlışlığını ayırt etme kapasitesini) inceler. Karar, klinisyenlerin bulgularına dayansa da nihai hüküm yargıçlar veya jüri tarafından verilir.

Etimoloji

Latince 'insanus' kelimesinden türetilmiştir; 'in-' (olumsuzluk öneki) ve 'sanus' (sağlıklı, akli dengesi yerinde) köklerinin birleşiminden meydana gelir.

Karıştırmayın

Akli maluliyet ile 'akıl hastalığı' (mental illness) sıkça karıştırılır. Her akıl hastalığı olan birey hukuki anlamda 'insane' (akli malul) sayılmaz; suç anındaki bilişsel ve iradi bozulmanın düzeyi bu ayrımı belirler.

Keşfetmeye Devam Edin

Cezai Ehliyet

Criminal Responsibility

Bir sanığın, üzerine atılı suçu işlediği sırada fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiile göre davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olması durumu.

İncele

M'naghten Kuralı

M’naghten Rule (mcnaghten Rule; Mcnaughten Rule; Mcnaughton Rule)

Sanığın, suç işlediği sırada zihinsel bir kusur nedeniyle fiilin doğasını veya yanlışlığını idrak edip edemediğini değerlendiren akli dengesizlik testi.

İncele

Adli Psikiyatri

Forensic Psychiatry

Psikiyatri bilimi ile hukuk sisteminin kesişim kümesinde yer alan; mental bozuklukların yasal süreçler, mahkemeler ve suç sorumluluğu bağlamındaki izdüşümlerini inceleyen psikiyatri alt dalı.

İncele