Amaç Yönelimli Davranış
Goal-directed Behavior
Tanım
Bir organizmanın belirli bir sonuca veya hedefe ulaşmak amacıyla sergilediği, engeller karşısında esneklik ve rota değiştirme (detour) kapasitesi barındıran bilinçli eylem dizisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir labirentte yiyecek arayan bir farenin, önüne çıkan ani bir engeli aşmak için geri dönüp farklı bir koridoru seçmesi ya da klinik bir bağlamda hastanın iş görüşmesine yetişmek için trafik sıkışıklığını fark edip anında metro rotasına geçmesi amaç yönelimli davranışın somut birer tezahürüdür.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nörobilim literatüründe amaç yönelimli davranış, alışkanlık (habit) döngülerinden ayrı bir kategoride incelenir. Prefrontal korteks (özellikle ventromedial ve dorsolateral bölgeler) ile bazal ganglionlar (striatumun dorsomedial kesimi) arasındaki sinaptik devreler bu süreçte kritik bir rol oynar. Bu davranış biçimi, eylem-sonuç (action-outcome) kontingentine dayanır; yani birey, hareketinin doğuracağı sonucu önceden zihinsel olarak simüle eder ve değere dayalı bir seçim yapar. Ortaya çıkan engeller karşısında arama davranışının durdurulup alternatif bir güzergâhın (detour) seçilmesi, bilişsel esnekliğin ve yürütücü işlevlerin en net göstergesidir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Alışkanlık (Habit) ile sıklıkla karıştırılır. Alışkanlıklar uyaran-tepki (stimulus-response) temellidir, sonuç değerinden bağımsız olarak otomatik yinelenir; amaç yönelimli davranış ise sonucun güncel değerine duyarlıdır ve amaca ulaşılmadığında sönmeye veya adaptasyona uğrar.