Anankastik Kişilik
Anancastic Personality (anankastic Personality)
Tanım
Obsesif-kompulsif kişilik bozukluğunun eski ve tarihsel literatürdeki karşılığı olup, aşırı düzenlilik, mükemmeliyetçilik ve kontrol ihtiyacı ile karakterizedir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kırk yaşındaki bir mimarın, hazırladığı projelerdeki çizgilerin milimetrik doğruluğundan emin olmak için mesai saatlerinin tamamını tek bir sayfaya harcaması, evindeki eşyaların misafirler tarafından yerinin değiştirilmesi durumunda yoğun bir huzursuzluk ve öfke nöbeti geçirmesi anankastik kişilik örüntüsüne klinik bir örnektir.
Derin Analiz
Klinik psikiyatri tarihinde sıklıkla kullanılan anankastik kişilik kavramı, bireyin yaşamında esneklik, açıklık ve spontanelikten ödün vererek katı bir düzen, ayrıntılara aşırı odaklanma ve simetri arayışı sergilemesiyle tetkik edilir. ICD sınıflandırma sistemlerinde karşılık bulurken, DSM ekosisteminde evrilerek Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu (OKKB) olarak kavramsallaştırılmıştır. Nörobiyolojik düzlemde; orbitofrontal korteks, bazal ganglionlar ve serotonerjik devrelerin işlevsel bozukluklarıyla ilişkilendirilir. Birey, içselleştirilmiş yüksek standartların esiri olur ve bu durum kişilerarası ilişkilerde işlevsellik kaybına yol açar.
Etimoloji
Yunanca 'anankasmos' (zorlama, mecburiyet) ve 'ananke' (zorunluluk, kader) kelimelerinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) ile sıklıkla karıştırılır; ancak OKB ego-distonik (kişinin benliğine yabancı ve rahatsız edici) kompulsiyonlar içerirken, anankastik kişilik özellikleri ego-syntoniktir (kişi bu katı tutumları kendi doğasının ve doğruların bir parçası olarak görür).