Aralıklı Patlayıcı Bozukluk
İntermittent Explosive Disorder
Tanım
Bireyin öfke ve saldırganlık dürtülerini kontrol edememesiyle beliren, tetikleyici olayla orantısız, tekrarlayıcı fiziksel veya sözel şiddet nöbetleri içeren bir dürtü denetim bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
30 yaşındaki bir bireyin, trafikte hafifçe şeridini ihlal eden başka bir sürücüye karşı ani, aşırı bir öfke kriziyle araçtan inip sopayla karşı aracın camlarını kırması ve çevredeki insanlara fiziksel saldırıda bulunması; ardından hiçbir pişmanlık duymasa dahi olayın şiddetinin tetikleyici durumla tamamen uyumsuz olması bu bozukluğun tipik bir klinik görünümüdür.
Derin Analiz
DSM-5-TR sınıflandırmasında yıkıcı, dürtü kontrol ve davranış bozuklukları kategorisinde yer alır. Nörobiyolojik temelde, prefrontal korteksin (özellikle ventromedial ve orbitofrontal alanların) amigdala ve hipotalamus üzerindeki üst düzey inhibitör kontrolünün yetersiz kalması yatar. Serotonerjik disfonksiyon ve MAO-A enzim aktivitesindeki varyasyonlar dürtüsel agresyonun patofizyolojisinde kritik rol oynar. Davranışlar önceden tasarlanmamıştır (non-premeditated) ve epizodik bir seyir izler.
Etimoloji
Latince 'intermittere' (aralık vermek, kesintiye uğratmak) + 'explan- / explodere' (dışarı fırlatmak, gürültüyle patlatmak) köklerinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Anti-sosyal kişilik bozukluğu ile sıkça karıştırılır; ancak anti-sosyal kişilik bozukluğundaki saldırganlık planlı, çıkarcı ve sürekliyken, aralıklı patlayıcı bozuklukta saldırganlık dürtüsel, ani ve kısa süreli epizodlar halindedir.