Araştırmacı Davranış
İnstrumental Behavior
Tanım
Organizmanın içgüdüsel olmayan, pozitif ya da negatif pekiştireçler aracılığıyla öğrenilmiş ve biçimlendirilmiş eylemleri.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir güvercinin yiyecek pekiştireci elde etmek için kafesteki bir düğmeye belirli bir düzende gagalamayı öğrenmesi veya bir bireyin iş yerinde zam alabilmek için mesai saatleri dışında rapor hazırlaması instrumental davranışın somut birer tezahürüdür.
Derin Analiz
Edimsel koşullanma (operant conditioning) paradigmalarının merkezinde yer alan bu kavram, davranışın sadece çevresel uyaranlara verilen bir tepki olmadığını, aksine çevreyi manipüle etme ve sonuç üretme kapasitesine dayandığını savunur. Thorndike'ın Etki Kanunu (Law of Effect) temelinde şekillenir; ödüllendirilen davranışların tekrar edilme olasılığı artarken cezalandırılanlar sönmeye uğrar. Nörobiyolojik düzeyde mezolimbik dopaminerjik yolaklar, striatum (özellikle kaudat çekirdek ve putamen) ve prefrontal korteks arasındaki devreler, bu hedef yönelimli eylemlerin planlanması ve pekiştirilmesinde kritik rol oynar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Refleksif ya da klasik koşullanmış davranışlar ile sıklıkla karıştırılır. Klasik koşullanmada davranış istemsiz bir uyaranla tetiklenirken, instrumental davranışta organizma aktif bir rol oynar ve sonuç odaklıdır.