Arpej Paradoksu
Arpeggio Paradox
Tanım
Usta piyanistlerin arpejleri çalma hızı ile uyarıcı-tepki kuramının uyuşmazlığını ortaya koyan, sinir iletim hızının yetersiz kaldığı durumlarda motor eylemlerin nasıl gerçekleştiğini sorgulayan görünürdeki çelişkidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Konser piyanisti olan bir sanatçının, saniyede 16 notalık bir Chopin etütündeki arpeji kusursuz ve kesintisiz icra etmesi; bu sırada her bir parmağın hareketinin anlık duyusal girdilerle değil, serebellum ve motor korteks tarafından önceden belirlenmiş bütüncül bir sinirsel zamanlama programıyla (motor program) yürütülmesi.
Derin Analiz
Arpej paradoksu, klasik uyarıcı-tepki (stimulus-response) paradigmasının motor kontrol alanındaki sınırlarını zorlar. Usta piyanistlerin saniyede yirmiden fazla tuşa basabildiği durumlarda, parmak ucundan somatosensoriyel kortekse gidip oradan motor kortekse ve tekrar kaslara dönen sinirsel geri bildirim döngüsü fiziksel olarak imkansızdır. Çünkü sinir iletim hızları (aksiyon potansiyelinin yayılım süresi ve sinaptik gecikmeler dahil) bu denli yüksek frekanslı bir ardışıklığı tek tek işleyemez. Dolayısıyla, her bir tuş vuruşunun bir sonrakine uyarıcı (stimulus) olamayacağı açıktır. Bu durum, beynin alt düzey geri bildirim döngülerine bağımlı olmadığını, aksine üst düzey merkezi motor programları ve 'motor chunking' (motor paketleme) adı verilen önceden kodlanmış hiyerarşik hareket şemalarını zamanlamaya dayalı bir öngörüyle uyguladığını kanıtlar. Bilişsel psikoloji ve nöromotor kontrol alanında, eylemlerin merkezi olarak nasıl planlandığına dair kritik bir teorik temel sunar.
Etimoloji
İtalyanca 'arpione' (arp benzeri çalma) kökünden türetilen 'arpeggio' (arp çalma biçimi) ile Yunanca 'paradoxon' (beklenmeyen, alışılmışın dışında) kelimelerinin birleşimiyle oluşan bilişsel bilim terimidir.
Karıştırmayın
Hick Yasası (karar verme süresi ile uyarıcı sayısı arasındaki ilişki) ve İdeomotor İlke (bir eylemin zihinsel temsilinin o eylemi tetiklemesi); ancak arpej paradoksu doğrudan nöral iletim hızı sınırları ve ardışık motor programlama hatası veya imkansızlığı ile ilgilidir.