Bedava Yükçü
Free Rider
Tanım
Ortak bir amaca veya gruba hiçbir katkı sağlamadığı veya çok az katkı sağladığı hâlde, diğer üyelerle eşit oranda fayda elde eden birey.
Örnek Vaka / Uygulama
Üniversitede ortak bir dönem projesi hazırlayan dört kişilik bir grupta, öğrencilerden üçü literatür taraması ve analiz yaparken, dördüncü öğrencinin hiçbir görev almamasına rağmen proje teslim edildiğinde diğerleriyle aynı notu alması.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji, oyun teorisi ve davranışsal iktisat kesişiminde incelenen bu olgu, özellikle kolektif eylem problemlerinde (collective action problems) insan motivasyonunu ve işbirliği dinamiklerini sabote eden temel mekanizmalardan biridir. Bireylerin rasyonel olarak maliyetten kaçınıp kazancı maksimize etme eğilimi (asimetrik maliyet-fayda algısı), gruptaki diğer üyelerde adalet duygusunun zedelenmesine ve buna bağlı olarak güven krizlerine yol açar. 'Bedava yükçü etkisi' (free-rider effect), gruptaki diğer bireylerin de çabalarını kademeli olarak azaltmasına neden olarak nihai performansı düşürür ve sosyal sermayeyi eritir.
Etimoloji
İngilizce kökenli bir sosyolojik ve iktisadi terim olup, kökeni bilet almadan ('free') toplu taşıma araçlarına binen veya ortak maliyetlere katılmadan hizmetten yararlanan kişileri tanımlayan 19. yüzyıl kamusal ekonomi jargonuna dayanır.
Karıştırmayın
Sosyal kaytarma (social loafing) ile sıklıkla karıştırılır; sosyal kaytarma bireyin grup içinde fark edilmeyeceği düşüncesiyle eforunu bilinçsizce veya tembellikten düşürmesini ifade ederken, bedava yükçü bilinçli ve stratejik bir şekilde maliyetten kaçınarak ortak üründen nemalanmayı hedefler.