Bilgi-motivasyon-davranışsal Beceriler Modeli
İnformation-motivation-behavioral Skills Model (IMB Model)
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Tip 2 diyabet tanısı almış bir hastanın tedavi uyumunu artırmak için IMB modeli kullanan bir klinik psikolog; hastaya öncelikle hastalığın biyolojik mekanizmaları hakkında net bilgi verir, ardından ailesinin desteğini alarak motivasyonunu artırır ve son olarak kan şekeri ölçümü ile insülin enjeksiyonu için pratik beceri eğitimleri (öz-yeterlik çalışmaları) düzenler.
Derin Analiz
Bilgi-Motivasyon-Davranışsal Beceriler (IMB) Modeli, sağlık psikolojisi ve müdahale tasarımında köşe taşı niteliğindedir. Temel varsayımı, bir bireyin sağlık davranışını (örneğin kronik hastalık yönetimi veya riskten kaçınma) başarılı bir şekilde sürdürebilmesi için üç temel bileşenin aynı anda optimize edilmesi gerektiğidir: 1) Doğru ve işlevsel bilgi, 2) Davranışı sergileme yönünde hem içsel (kişisel) hem de dışsal (sosyal) motivasyon, 3) Davranışı etkili biçimde uygulamak için gerekli öz-yeterlik ve pratik beceriler. Bilgi ve motivasyon genellikle doğrudan davranışa dönüşebilir; ancak karmaşık durumlarda davranışsal beceriler kritik bir aracı (mediatör) rolü oynar. Model, özellikle HIV önleme programlarından kronik hastalık yönetimine kadar geniş bir yelpazede, kültüre duyarlı ve dijital müdahalelerin geliştirilmesinde ampirik olarak test edilmiş esnek bir yapı sunar.
Etimoloji
İngilizce 'information' (Latince 'informare': şekillendirmek, öğretmek), 'motivation' (Latince 'movere': harekete geçirmek) ve 'behavioral skills' (Orta İngilizce 'behabban' [davranış] + Eski Norsça 'skil' [ustalık, beceri]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sağlık İnancı Modeli (Health Belief Model) ile karıştırılabilir; ancak IMB modeli, algılanan tehdit veya engellerden ziyade, somut 'davranışsal becerilerin' varlığına ve bilginin motivasyonla etkileşimine çok daha doğrudan bir odak sunar.