Bilişsel Evre
Cognitive Stage
Tanım
Bilişsel gelişim kuramlarında, özellikle Jean Piaget'nin yaklaşımında, önceki veya sonraki dönemlerden niteliksel olarak farklı bir düşünce düzeyini temsil eden gelişimsel basamak.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi yaşındaki bir çocuğun henüz korunum ilkesini (örneğin, aynı miktardaki suyun daha uzun ve dar bir kaba konulduğunda hacminin değişmediğini) kavrayamaması işlem öncesi evrenin sınırlarını gösterirken; dokuz yaşındaki bir çocuğun bu mantıksal dönüşümü rahatlıkla hesaplayabilmesi somut işlemler evresine geçişin somut bir göstergesidir.
Derin Analiz
Jean Piaget'nin gelişimsel psikoloji epistemolojisinde bilişsel evreler, çocuğun dünyayı anlamlandırma biçiminde meydana gelen köklü yapısal dönüşümleri ifade eder. Bu evreler kümülatif bir bilgi birikiminden ziyade, zihinsel operasyonların mantıksal organizasyonundaki kalitatif kırılmaları simgeler. Her evre, bireyin çevreye uyum sağlama (asimilasyon ve akomodasyon) süreçlerinde kullandığı şemaların daha üst düzey bir denge durumuna (equibration) ulaşmasıyla karakterizedir. Piagetyen model; duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler olmak üzere dört temel evreyi kapsar; her evre bir öncekinin entegre edilmiş ancak yeniden yapılandırılmış bir üst versiyonudur.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilgi, idrak, tanıma] sözcüğünden türetilen biliş kelimesi ile Eski Fransızca 'estage' [kat, durak, merhale] kökünden gelen evre kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Bilişsel evre kavramı sıklıkla niceliksel öğrenme veya bilgi kazanımı ile karıştırılır. Oysa evreler yaşa bağlı niceliksel artışları değil, zihinsel işlemlerin doğasındaki niteliksel ve evrensel dönüşümleri ifade eder.