Blok Randomizasyonu
Block Randomization
Tanım
Katılımcıların küçük alt gruplara (bloklara) ayrılarak her blok içindeki deneklerin deney ve kontrol gruplarına eşit ve rastgele oranlarda dağıtıldığı deneysel kontrol yöntemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir antidepresanın etkisini test eden bir klinik araştırmada, toplam 100 hasta 10'ar kişilik 10 ayrı bloğa ayrılır. Her 10 kişilik bloğun içinde, bilgisayar destekli rastgele bir algoritma kullanılarak 5 kişi aktif ilaç grubuna, 5 kişi ise plasebo grubuna atanır. Böylece çalışmanın herhangi bir ara aşamasında gruplardaki hasta sayıları her zaman eşit ve dengeli kalır.
Derin Analiz
Deneysel ve klinik araştırmalarda iç geçerliliği artırmak ve karıştırıcı değişkenlerin etkisini minimize etmek amacıyla kullanılan kritik bir metodolojik araçtır. Özellikle uzun süreli veya çok merkezli çalışmalarda, araştırmacının katılımcıların hangi gruba atanacağını öngörmesini (selection bias) engeller. Her blok kendi içinde tam bir dengeli dağılım barındırdığı için, çalışma boyunca gruplardaki örneklem büyüklüklerinin zamanla dengesizleşmesinin önüne geçilir. İstatistiksel güç (statistical power) optimize edilir ve özellikle tedavi grupları arasındaki olası zaman eğilimleri (time trends) nötralize edilir.
Etimoloji
İngilizce 'block' (blok, küme, kitle) ve Fransızca 'randomisation' (rastgeleştirme, tesadüfileştirme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. 'Random' kökeni Germen dillerindeki 'rand' (sınır, uç) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Basit randomizasyon (simple randomization) ile sıklıkla karıştırılır; basit randomizasyonda toplam örneklem üzerinden rastgele atama yapıldığı için gruplar arası sayısal dengesizlik riski yüksektir, blok randomizasyon ise bu dengesizliği önlemek için küçük alt kümeler kullanır. Ayrıca 'blocking' (tabakalama/bloklama) kavramından farklıdır; burada bloklar sadece birer atama birimidir, katılımcıların demografik bir özelliğini temsil etmek zorunda değildir.