Caydırıcı Faktör
Disincentive
Tanım
Bireylerin ya da organizasyonların belirli bir davranışı sergileme eğilimini, çabasını veya üretkenliğini azaltan her türlü caydırıcı unsur.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yazılım şirketinde esnek çalışma saatlerinin ani bir kararla kaldırılması, mesai saatlerinin sıkı bir şekilde dijital olarak takip edilmesi ve liyakatsiz prim dağıtımı, yazılımcıların kod üretme motivasyonunu ve proje katkısını ciddi oranlarda düşüren örgütsel caydırıcı faktörlerdir.
Derin Analiz
Endüstriyel ve örgütsel psikoloji bağlamında caydırıcı faktörler, çalışanların motivasyonunu kıran ve performans çıktısını doğrudan düşüren çevresel, yapısal veya yönetsel engellerdir. Herzberg'ün Çift Faktör Teorisi ile paralellik gösterir; hijyen faktörlerinin eksikliği veya olumsuz çalışma koşulları, doğal birer caydırıcı olarak işlev görür. Davranışsal ekonomi ve edimsel koşullanma perspektifinden bakıldığında ise bu kavram, istenmeyen davranışların azaltılmasında kullanılan olumsuz pekiştireçler veya cezalandırıcı mekanizmalarla benzer işlevsel devreleri paylaşır. Nörobiyolojik düzeyde, ödül beklentisini söndüren veya dopaminerjik salınımı baskılayan çevresel ipuçları olarak kodlanır.
Etimoloji
Latince 'dis-' (karşıtlık, olumsuzluk bildiren önek) + 'incentivum' (teşvik edici, şarkı söyleyen, coşturan; 'incinere' [ateşlemek, tutuşturmak] fiilinden türetilmiştir).
Karıştırmayın
Cezalandırma (punishment) ile sıklıkla karıştırılır; cezalandırma belirli bir eylemin ardından gelen doğrudan bir sonuçken, caydırıcı faktör eyleme başlamadan önce motivasyonu kıran çevresel veya yapısal bir koşuldur.