Çoklu Belirlenmiş Davranış
Multidetermined Behavior
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir hastanın sergilediği panik atak tablosu; genetik anksiyete yatkınlığı (biyolojik), amigdalanın hiperaktivitesi (nörolojik), yakın zamanda yaşanan iş kaybı (çevresel stresör) ve felaketleştirme eğilimli düşünce yapısının (bilişsel) birleşimiyle ortaya çıkan çoklu belirlenmiş bir davranıştır.
Derin Analiz
Biyopsikososyal yaklaşımın temel taşını oluşturur. Deterministik indirgemeciliği reddederek, bireyin eylemlerini hem ontogenetik (bireysel gelişim ve geçmiş yaşantılar) hem de filogenetik (evrimsel miras) düzlemde ele alır. Nörobiyolojik yatkınlıklar, endokrin sistemin anlık durumları, erken çocukluk travmaları, bilişsel şemalar ve sosyokültürel dinamikler tek bir davranışın ortaya çıkışında eş zamanlı ve non-lineer bir ağ yapısıyla rol oynar. İstatistiksel modellemede çoklu regresyon veya yapısal eşitlik modellemesi (SEM) gibi çok değişkenli analizler, bu çoklu belirlenimliliğin matematiksel izdüşümleridir.
Etimoloji
Latince 'multi-' [çok, birden fazla] + 'determinare' [sınırlandırmak, belirlemek, sonuca ulaştırmak] fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İndirgemecilik (Reductionism) ile karıştırılır; indirgemecilik davranışı tek bir nedene (örn. sadece biyokimyasal) bağlarken, çoklu belirlenimlilik çok yönlü ve bütüncül bir nedensellik ağı öngörür.