Crack
Crack
Tanım
Kokain hidroklorürün sodyum bikarbonat (kabartma tozu) ile işlenerek kaya formuna dönüştürülmüş ve sigara yoluyla içilebilen, hızla etki eden güçlü ve bağımlılık yapıcı bir uyarıcı formu.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil psikiyatri kliniğine getirilen 28 yaşındaki erkek hasta, yoğun paranoya, işitsel hallüsinasyonlar ve 'cildinde böcekler gezindiği' hissi (formikasyon) ile başvurdu. Anamnezinde son altı aydır günlük düzenli crack kullandığı, toleransın hızla arttığı ve tüm mali kaynaklarını madde teminine harcadığı tespit edildi.
Derin Analiz
Madde kullanım bozuklukları ve bağımlılık psikiyatrisinde crack, dopaminerjik sistem üzerindeki yıkıcı etkileriyle incelenir. Solunum yoluyla (smoking) tüketildiğinde akciğerler üzerinden serebral dolaşıma saniyeler içinde ulaşır; bu durum ekstrem derecede yoğun ama kısa süreli (yaklaşık 5-15 dakika) bir öfori (high) dalgası yaratır. Bu ani ve keskin düşüş (crash), kullanıcıyı derhal kompulsif bir yeniden kullanım döngüsüne (binging) sürükler. Nörobiyolojik düzeyde mezolimbik yolaktaki dopamin geri alımını bloke ederek sinaptik aralıktaki dopamin konsantrasyonunu maksimize eder, uzun vadede ise postsinaptik reseptör duyarsızlaşmasına ve anhedoniye yol açar.
Etimoloji
İngilizce 'kırılmak, çatlamak' anlamına fiil kökünden türetilmiş olup, kokain bazının üretim sürecinde çıkardığı çatırtı sesine ve kayanın kırılmış formuna atfen soket dilinde yer bulmuştur.
Karıştırmayın
Toz kokain (kokain hidroklorür) ile sıklıkla karıştırılır; toz kokain genellikle nazal yolla (çekilerek) kullanılır ve etkisi crack'e göre daha yavaş başlar ancak daha uzun sürer. Serbest baz (freebase) kokain ile benzer kökene sahip olsa da, üretiminde kullanılan kimyasallar ve saflık dereceleri farklıdır.