Crash

Tanım

Psikoaktif madde kullanımının ardından ortaya çıkan; şiddetli depresyon, tükenmişlik, iritabilite ve yoğun yoksunluk belirtileriyle karakterize ani psikolojik ve fizyolojik çöküş dönemi.

Örnek Vaka / Uygulama

Yoğun bir kokain binge (aşırı kullanım) döneminin ardından gelen ilk 24 saat içinde hastada gözlenen ağır depresif çökkünlük, paranoid düşünceler, uyanık kalınan kısa anlarda yoğun öfke patlamaları ve maddeyi tekrar alma yönünde karşı konulmaz bir craving (aşerme) tablosu tam bir crash örneğidir.

Derin Analiz

Nörobiyolojik düzeyde 'crash' olgusu, özellikle amfetamin veya kokain gibi dopaminerjik sistemleri aşırı uyaran maddelerin ani kesilmesi veya etkisinin kaybolması sonucu gelişir. 'Rush' veya 'high' fazında sinaptik aralığa salınan ve adeta rezervleri boşaltılan katekolaminlerin (dopamin,norepinefrin) tükenmesi, mezolimbik ödül sisteminde derin bir hipodopaminerjik duruma yol açar. Bu durum, klinik olarak anhedoni, ağır psikomotor yavaşlama, uyku bozuklukları ve şiddetli dysphoria ile kendini gösterir. Homeostatik dengenin yeniden kurulması günler sürebilir.

Etimoloji

Orta İngilizce 'crasshen' (şiddetli bir gürültüyle kırılarak düşmek) sözcüğünden türetilmiş olup, psikofarmakolojide ani homeostatik çöküşü ve nörotransmitter tükenmesini ifade etmek için metaforik olarak benimsenmiştir.

Karıştırmayın

Yoksunluk (Withdrawal) kavramı ile sıklıkla karıştırılır; crash genellikle akut intoksikasyonun hemen ardından gelen ani ve şiddetli düşüş evresiyken, yoksunluk daha geniş bir kronolojik süreci ve fizyolojik adaptasyon krizini kapsar.