Amfetaminler
Amphetamines
Tanım
Beyindeki retiküler formasyonu uyaran ve norepinefrin salınımını tetikleyerek uzun süreli uyanıklık ve yorgunlukta azalma sağlayan sentetik uyarıcı ilaç grubu.
Örnek Vaka / Uygulama
DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) tanısı almış 10 yaşındaki bir hastaya kontrollü klinik dozlarda reçete edilen amfetamin türevleri, prefrontal korteksteki dopaminerjik tonüsü artırarak dürtü kontrolünü ve odaklanma süresini iyileştirir. Buna karşın, yasadışı yollarla yüksek dozlarda amfetamin kullanan bir bireyde ise uykusuzluk, taşikardi, persepsiyon bozuklukları ve takip eden günlerde derin psikomotor çöküntü (crash) gözlenir.
Derin Analiz
Amfetaminler, ikame edilmiş feniletilamin türevleri sınıfına ait sentetik merkezi sinir sistemi (MSS) uyarıcılarıdır. Presinaptik nöronlardan katekolaminlerin (özellikle dopamin ve norepinefrin) salınımını artırarak ve geri alımını (reuptake) bloke ederek sinaptik aralıktaki nörotransmitter konsantrasyonunu yükseltirler. Bu farmakodinamik profil, retiküler aktive edici sistemi (RAS) uyararak bireyde belirgin bir psikomotor aktivite artışı, uyanıklık ve öfori yaratır. Uzun süreli ve yüksek doz kullanımlarda farmakodinamik tolerans hızla gelişir; reseptör duyarsızlaşması ve katekolamin depolarının tükenmesi sonucunda birey ciddi bir tükenmişlik tablosuna sürüklenebilir. Kronik kötüye kullanım, mezolimbik dopaminerjik yolaktaki aşırı aktivasyon nedeniyle paranoid amfetamin psikozuna, şizofrenininkine benzer belirsiz sanrılara ve şiddetli bağımlılık sendromuna zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
İngilizce 'alpha-methyl-phenethylamine' bileşiğinin kimyasal kısaltmasından türetilmiştir; Latince 'phenyl' ve 'ethyl' köklerine dayanır.
Karıştırmayın
Kokain ve kafein gibi diğer uyarıcılarla karıştırılır; temel fark, kokainin geri alım inhibitörü olarak etki etmesi, amfetaminlerin ise doğrudan nörotransmitter salınımını tetiklemesi ve dopamin/norepinefrin depolarını boşaltmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Norepinefrin
Norepinefrin
Norepinephrine (NE)
Beyin sapı çekirdekleri ve adrenal medulla tarafından sentezlenen, hem bir katekolamin nörotransmitter hem de hormon olarak görev yapan kimyasal bileşik.
İncele
Dopamin
Dopamin
Dopamine (DA)
Motor davranışların düzenlenmesinde kritik rol oynamasının yanı sıra, motivasyon, ödül mekanizmaları ve sayısız psikiyatrik durumla ilişkili olan bir katekolamin nörotransmiterdir.
İncele
Retiküler Formasyon
Retiküler Formasyon
Brainstem Reticular Formation
Beyin sapı boyunca uzanan, uyanıklık, dikkat, uyku-uyanıklık döngüsü ve otonomik fonksiyonların düzenlenmesinden sorumlu karmaşık nöron ağları bütünü.
İncele
Amfetamin Psikozu
Amfetamin Psikozu
Amphetamine Psychosis
Yüksek dozda veya kronik amfetamin kullanımı sonucunda ortaya çıkan, şizofreniyi taklit eden paranoid sanrılar, işitsel ve görsel hallüsinasyonlarla karakterize tablodur.
İncele