Kokain
Cocaine
Tanım
Koka bitkisinin yapraklarından elde edilen, merkezi sinir sistemini uyaran ve dopamin, serotonin ile norepinefrin geri alımını bloke eden güçlü bir alkaloid.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir değerlendirmede, 28 yaşındaki bir bireyin acil servise yoğun ajitasyon, taşikardi, paranoya ve belirgin bir tükenmişlik tablosuyla başvurması, madden kesilme (crash) fazının tipik bir nörobiyolojik yansımasıdır.
Derin Analiz
Kokain, farmakolojik olarak tropan alkaloidleri sınıfına giren ve merkezi sinir sistemini uyararak etki gösteren güçlü bir psikoaktif maddedir. Presinaptik uçlardan salınan dopamin, serotonin ve norepinefrin (noradrenalin) nörotransmitterlerinin spesifik taşıyıcı proteinlerine bağlanarak bunların sinaptik aralıktan geri alımını (reuptake) engeller. Bu mekanizma, sinaptik aralıkta aşırı nörotransmitter birikimine yol açarak özellikle beynin mezolimbik ödül devresinde yoğun bir dopaminerjik aktivasyon yaratır. Akut dönemde yorgunluğun azalması, öfori, artmış enerji ve zindelik hissi ile kendini gösterirken; ilacın etkisinin azalmasıyla birlikte sinaptik veziküllerdeki monoamin tükenmesine ikincil olarak derin bir disfori, anhedoni ve psikomotor yavaşlama (çöküntü dönemi) gözlenir. Uzun süreli kullanımı, nörokimyasal homeostazı bozarak reseptör duyarsızlaşmasına ve kompulsif arayış davranışlarına zemin hazırlar.
Etimoloji
İspanyolca 'coca' (koka bitkisinin Quechua dilindeki adı 'kuka') kelimesine kimyasal maddeler için kullanılan İngilizce '-ine' (in) son ekinin getirilmesiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Amfetaminler ile sıklıkla karıştırılır; her ikisi de güçlü merkezi sinir sistemi uyarıcıları ve monoamin geri alım inhibitörleri olsa da, amfetaminler sentetik yollarla üretilir ve temel olarak dopamin ile norepinefrin salınımını tetiklerken, kokain doğrudan geri alımı bloke eder ve yerel anestezik özellik taşır.