Denetleyici Dikkat Sistemi
Supervisory Attentional System (SAS)
Tanım
Alışılmış tepkilerin yetersiz kaldığı, alışılmadık ya da yeni durumlarda devreye girerek problem çözme ve karar vermeyi yöneten üst düzey bilişsel kontrol mekanizması.
Örnek Vaka / Uygulama
Her gün aynı güzergahta işe giden bir sürücünün, rotası üzerinde beklenmedik bir yol çalışması veya kaza nedeniyle aniden yön değiştirmesi gerektiğinde otomatik sürüş alışkıları askıya alınır; Denetleyici Dikkat Sistemi anında devreye girerek yeni bir rota planlar, hatalı manevraları bastırır ve dikkati anlık trafik değişkenlerine odaklar.
Derin Analiz
Donald Norman ve Timothy Shallice tarafından 1980 yılında geliştirilen eylem kontrol modelinin merkezinde yer alan Denetleyici Dikkat Sistemi (SAS), otomatik süreçlerin ('contention scheduling') başarısız olduğu anlarda devreye giren tepeden tırnağa (top-down) bir yönetsel işlev ağını temsil eder. Nörobiyolojik düzeyde, bu sistemin işleyişi büyük ölçüde prefrontal kortekse, özellikle de dorsolateral ve ventromedial alanlara dayandırılır. Bilişsel esneklik, ketleme kontrolü, işleyen bellek manipülasyonu ve niyetli davranışın sürdürülmesi gibi karmaşık süreçleri koordine eder. Rutin dışı senaryolarda mevcut şemaların inhibisyonunu sağlarken, amaca yönelik yeni eylem planlarının seçilmesine ve optimize edilmesine öncülük eder.
Etimoloji
Latince 'supervisus' (üzerinden izlemek, gözetlemek; 'super-' [üst/özerk] + 'videre' [görmek]) ile Latince 'attentio' ('ad-' [yönelme] + 'tendere' [gerilmek/odaklanmak]) ve Grekçe 'systema' (bütünleştirilmiş parça bütünü) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Prefrontal Korteks
Prefrontal Korteks
Prefrontal Cortex
Serebral korteksin en ön kısmında yer alan ve dikkat, planlama, çalışma belleği ile yönetici işlevlerin yürütülmesinden sorumlu gelişmiş assosiasyon alanıdır.
İncele