Dikkatte Işık Demeti Modeli
Spotlight Model Of Attention
Tanım
Görsel dikkatin hareketli bir sahne ışığı gibi işlev gördüğünü, bu ışığın düştüğü alanın ayrıntılı bilişsel işlemeden yararlanırken, dışarıda kalan alanın ihmal edildiğini öne süren bilişsel model.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir sinema salonunda otururken, gözleriniz perdedeki tüm kalabalığı görür; ancak yönetmen sahneye aniden bir el feneri (spot ışığı) tuttuğunda, sadece o ışığın aydınlettiği ana karakterin yüzündeki korku ifadesini fark eder, arkadaki figüranları ise tamamen göz ardı edersiniz. Bilişsel olarak okuma yaparken gözlerinizin satır üzerinde kayması da bu ışık demetinin kelimeden kelimeye sıçramasına benzer.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve görsel algı literatüründe attention (dikkat) mekanizmalarını açıklamak için geliştirilen bu model, dikkatin uzaysal olarak nasıl dağıtıldığını ve yönlendirildiğini betimler. George Sperling ve Michael Posner gibi öncü araştırmacıların çalışmalarıyla temelleri atılan bu yaklaşım, dikkatin bir retinotopik harita üzerinde tıpkı bir spot lamba gibi hareket ettiğini varsayar. Işığın odaklandığı foveal veya parafoveal alan yüksek çözünürlüklü ve detaylı bir bilgi işleme sürecine tabi tutulurken, ışık demetinin dışarısında kalan (periferal) uyarıcılar ya hiç işlenmez ya da yalnızca son derece düşük seviyeli, öznitelik tabanlı bir ön işlemeden geçer. Bu model, daha sonra geliştirilen zoom-lens (yakınlaştırma merceği) modeli ile esneklik kazanmış olsa da, insan zihninin sınırlı bilişsel kapasitesini ve seçici dikkat (selective attention) mekanizmasının uzaysal kısıtlamalarını açıklamada temel bir metafor ve kuramsal çerçeve sunmaya devam etmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'spotlight' (sahne ışığı, odak ışığı) ve 'model' kelimelerinin birleşiminden oluşur; kökensel olarak Latince 'spectare' (bakmak) kökünden türeyen 'spot' ile Eski İngilizce 'lēoht' (ışık) sözcüklerine dayanır.
Karıştırmayın
Zoom-lens model of attention (Dikkatin yakınlaştırma merceği modeli - bu modelde ışık demetinin aksine odak alanının büyüklüğü ayarlanabilir); Filter models of attention (Filtre modelleri - Brodbent ve Treisman'ın bilgi akışındaki darboğazı vurgulayan yapısal modelleri).
Keşfetmeye Devam Edin
Seçici Dikkat
Seçici Dikkat
Selective Attention
Çevredeki zengin ve rekabetçi uyarıcı dizgesi arasından hedefe yönelik olanların filtrelenerek öne çıkarılması, iradesiz veya çevresel uyarıcıların ise bastırılması yetisidir.
İncele
Görsel Arama
Görsel Arama
Visual Search
Dikkat gerektiren çevresel uyaranlar arasından belirli bir hedef uyaranın saptanması ve tespit edilmesi sürecidir.
İncele